جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 232

مردم كوفه! گرفتار شما شده‌ام كه سه چيز داريد و دو چيز نداريد: كرانيد با گوشهاي شنوا، گنگانيد با زبانهاي گويا، كورانيد با چشمهاي بينا، نه آزادگانيد در روز جنگ و نه به هنگام بلا برادران يك رنگ.

2- بواسطه دخول (باء مصاحبه) بر منتزع مانند:

و شوهاء تعدوبي الي صارخ الوغا

بمستلئم مثل الفنيق المرحل

(مستلئم) به پوشنده‌ي (لامه) مي‌گويند كه زره است و (فنيق) بزرگي را مي‌گويند كه نزد اهل خرد، مورد تكريم است. يعني اسب تيزچشمي كه مرا بسرعت به سمت ميدان جنگ مي‌برد و همراه با من (مساوي خودم) كسي است كه زره پوشيده است و مانند بزرگ قوم بحركت درآمده است.

3- بواسطه دخول في بر منتزع منه مانند آيه لهم فيها دار الخلد [854].

4- بواسطه (باء تجريديه) مانند: لئن سالت فلانا لتسالن به البحر.

5- به طريق كنايه، مانند اين بيت از (اعشي):

يا خير من ركب المطي و لا

يشرب كاسا بكف من بخلا

از عبارت لا يشرب كاسا بكف من بخلا انتزاع مي‌شود كه يشرب كاسا بكف الجواد

6- بدون واسطه‌ي حروف تجريد مانند:

و ان نكثوا ايمانهم من بعد عهدهم و طعنوا في دينكم فقاتلوا ائمه الكفر. [855].

و نظير آن در سخنان امام علي (ع) جمله‌ي ذيل است:

و من فاز بكم فقد فاز و الله بالسهم الاخيب و من رمي بكم فقد رمي بافوق ناصل. [856].

بي‌نصيب كسي است كه انتظار پيروزي از شما برد. تير بي‌پيكان را مانيد كه آسيبي به دشمن نمي‌رساند.

امام از مخاطبان خود دو موصوف سهم اخيب و افوق ناصل را انتزاع كرده است كه در مورد بي‌خاصيتي و بي‌ارزشي نظير مردم پيمان‌شكن عهد او مي‌باشند.

التفات

اشاره

بر اساس تعريف (ابن‌المعتز)، التفات عبارت است از انصراف متكلم از سخن، درباره‌ي غايب به