جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 261

طبيب دوار بطبه قداحكم مراهمه و احمي مواسمه يضع من ذلك حيث الحاجه اليه من قلوب عمي و آذان صم و السنه بكم متتبع بدوائه مواضع الغفله و مواطن الحيره. [1002].

طبيبي كه بر سر بيماران، گردان است و مرهم او، بيماري را بهترين درمان و آنجا كه دارو سودي ندهد، داغ او سوزان، آن را به هنگام حاجت بر دلهايي نهد كه از ديدن حقيقت نابيناست و گوشهايي كه ناشنواست و زبانهايي كه ناگوياست. با داروي خود دلهايي را جويد كه در غفلت است يا از هجوم شبهت در حيرت.

متتبع بدوائه با دوار بطبه و مواضع الغفله و مواطن الحيره با من قلوب عمي و آذان صم مناسبت دارد. [1003].

ارصاد

آن را (تسهيم) نيز مي‌گويند و آن چنان است كه اول كلام، دلالت بر آخر آن داشته باشد. [1004] وجه تسميه‌ي ارصاد آن است كه گويي شنونده قبل از رسيدن به آخر كلام با عنايت بر قسمت اول مترصد آن مي‌گردد. آن را از آن جهت تسهيم ناميده‌اند كه بردمسهم به معني جامه‌ي مخلط است كه در آن هر رنگي مقتضي رنگ خاصي پس از خود باشد. مانند:

درباره‌ي ستارگان:

و اجراها علي اذلال تسخيرها من ثبات ثابتها و مسير سائرها و هبوطها و صعودها و نحوسها و سعودها. [1005].

و ستارگان را بدانسان كه بايد رام و مسخر گردانيد چنانكه ثابت آن بر جاي ماند و گردنده‌ي آن روان و بالا رونده و فرود آينده و نحس و سعد آن به فرمان. [1006].