جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 41

نامه‌ها

ويژگي نامه‌هاي علي (ع) در ايجاز آنهاست. اكثر آنها از ده سطر تجاوز نمي‌كند. ولي مفاهيم آنها برآمده از ذهنيت مرد سياست و اجرا است كه رنگ و بوي او را گرفته است و انگيزه آنها تشويق، نصيحت، استدلال و احتجاج است. سخن از سر طبع است، اما خالي از زيباييهاي بديعي نيست، در سياق ايجاز و استحكام است و در آن از زياده‌گويي و پريشاني و بي‌مايگي خبري نيست: اعلموا ان مقدمه القوم عيونهم و عيون المقدمه طلائعهم، و اياكم و التفرق. فاذا نزلتم فانزلوا جميعا و اذا ارتحلتم فارتحلوا جميعا و اذا غشيكم الليل فاجعلوا الرماح كفه و لا تذوقوا النوم الا غرارا او مضمضه.

و بدانيد كه پيشروان لشكر، ديده‌هاي آنانند و ديده‌هاي پيشروان، جاسوسانند. مبادا پراكنده شويد! و چون فرود مي‌آييد با هم فرود آييد و چون كوچ كرديد، با هم كوچ كنيد و چون شب شما را فرا گرفت، نيزه‌ها را گرداگرد خود برپا داريد و مخوابيد جز اندك، يا لختي بخوابيد و لختي بيدار مانيد. [65].

البته نامه‌هاي امام همه كوتاه نيست، همچنان كه زكي مبارك گفته است كه علي (ع) هنگامي كه پيمان نامه مي‌نويسد، گفتار را طولاني مي‌سازد، چرا كه (پيمان‌نامه) دستورهاي سياسي منطقه‌اي را كه حاكم بر آنجا اعزام مي‌شود، در بر دارد. گاهي كه براي خاصگان خود نامه مي‌نويسد، عبارت نامه‌ها كوتاه است، چه در اين موارد موجبي براي طولاني ساختن گفتار نيست. [66].

حكمتها

حكمتها، پندهاي موجزي است كه برخوردار از انديشه‌هاي قوي كه محصول تفكر يا تجزيه‌ي شخصي مي‌باشد و با شيوايي تمام بالبداهه بيان مي‌گردد و براحتي در ذهنها مي‌نشيند، از آن روي كه ساختمان محكم و متين دارد، همچون اين سخن: