جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 73

بيناست، نگاهش از دنيا مي‌گذرد و از پس آن، خانه‌ي آخرت را مي‌نگرد. پس بينا از دنيا رخت بردارد و نابينا رخت خويش در آن بگذارد. بينا از دنيا توشه بگيرد و نابينا براي دنيا توشه فراهم آورد.

دنيا و پس از آن را به تاريكي متوهم تشبيه كرده است كه نابينا آن را تخيل مي‌كند و مي‌پندارد كه آن را حس مي‌نمايد و حال آنكه در حقيقت محسوس نيست بلكه صرفا عدم نور است، مانند كسي كه در داخل رداي تنگي قرار گيرد و گمان كند كه تاريكي را مي‌بيند، او چيزي را نمي‌بيند اما به دليل تاريكي، بينايي او در اشيا نفوذ نمي‌كند و مي‌پندارد كه به تاريكي نگاه مي‌كند. اما آن كس كه در پرتو نور، اشيا را مي‌بيند به يقين محسوسات را مشاهده مي‌كند. حال دنيا و آخرت نيز چنين است، كرانه‌ي ديد دنياپرستان، دنيايشان است و گمان مي‌كنند كه چيزي را مي‌بينند در حاليكه در حقيقت نمي‌بينند و بينش آنان به عمق اشيا نمي‌تواند نفوذ كند. اين نگاه تيز طالبان آخرت است كه در اين جهان، آخرت را نظاره مي‌كنند و حواس آنان بر ظواهر دنيا توقف نمي‌كند. بصيرت دادن حقيقي همين است و اين حقيقتي است شريف كه مراد اصحاب طريقت و حقيقت است و در آيه 195 سوره اعراف نيز بدان اشاره شده است: ام لهم اعين يبصرون بها. [147].

تشبيه طالبان دنيا و دنيا به نابينا و نهايت نگرش او، از نوع تشبيه تمثيل است.

تشبيه ضمني

و آن تشبيهي است كه در آن مشبه و مشبه به در قالبي از اشكال معروف تشبيه قرار نمي‌گيرد بلكه تلويحا به آن تشبيه اشاره مي‌گردد و آن دو از معني استنباط مي‌گردند. در اين نوع تشبيه، مشبه به هميشه برهاني است براي امكان آنچه به مشبه نسبت داده شده است.

و اينك نمونه‌اي از تشبيه ضمني در كلام مولاي متقيان علي (ع):

فما خلقت ليشغلني اكل الطيبات كالبهيمه المربوطه همها علفها او المرسله شغلها تقممها تكترش من اعلافها و تلهو عما يرادبها. او اترك سدي او اهمل عابثا اواجر حبل الضلاله او اعتسف طريق المتاهه و كاني بقائلكم يقول: اذا كان هذا قوت ابن ابيطالب فقد قعد به الضعف