جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 74

عن قتال الاقران و منازله الشجعان؟! الا و ان الشجره البريه اصلب عودا و الروائع الخضره ارق جلودا و النباتات البدويه اقوي وقودا و ابطا خمودا. [148].

مرا نيافريده‌اند تا خوردنيهاي گوارا سرگرمم سازد، چون چارپايي بسته كه به علف بپردازند يا آنكه واگذارده است و خاكروبه‌ها را بهم بزند و شكم را از علفهاي آن بينبارد و از آنچه از آن خواهند غفلت دارند يا مرا وانهند و به بازي سر دهند يا ريسمان گمراهي را كشان باشم و يا بيخودانه در سرگردانيها، گردان. و چنان بينم كه گوينده‌ي شما بگويد: اگر (پسر ابوطالب) را خوراك اين است ناتواني او را از كشتن هماوردان، بنشاند و از جنگ با دلاور مردان بازماند. بدانيد درختي را كه در بيابان خشك مي‌رويد شاخه، سخت‌تر بود و سبزه‌هاي خوشنما را پوست نازك‌تر و رستنيهاي صحرايي را آتش افروخته‌تر و خاموشي آن ديرتر.

بيان شيوا و عميق امام (ع) در تحمل مرارتها كه در راستاي انجام وظيفه به خود تحميل مي‌كند، در جملات نخستين عبارت فوق تبيين شده است و آنگاه كه دوست يا دشمن زندگي‌يي اينچنين سخت و مشقت بار از طرف امام (ع) را آغازگر ضعف و فتور جسماني يا روحاني او در مبارزه با دشمنان مي‌پندارد، حضرت امكان مبارزه‌اي سهمگين و مملو از شكيبايي و تحمل شدايد را در قالب تلميح تشبيهي زيبا بين خود و گياهان صحرايي كه در مقايسه با گلهاي زينتي، از كمترين امكانات برخوردارند و بيشترين مقاومت را از خويش نشان مي‌دهند، بيان مي‌دارد و اين جلوه‌اي بديع از تشبيه ضمني است.

اغراض تشبيه

براي تشبيه اغراض گوناگون متصوراند كه اغلب آنها به مشبه برمي‌گردد و بعضي از آنها به قرار ذيل است:

1- بيان وصف و حال مشبه مانند تشبيه لباس به برف در سپيدي:

و فرض عليكم حج بيته الحرام الذي جعله قبله للانام، يردونه ورود الانعام و يالهون اليه ولوه