جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 78

مي‌كند (الثقب مساوي نفوذ كردن). وجه شبه و جامع استعاره آنست كه شهابها نيز با نور خويش در دل فضا نفوذ كرده و به پيش مي‌تازند كه بدليل كثرت استعمال ثواقب براي شهابها، اين واژه حقيقت عرفي عام است. [157].

جعل سفلاهن موجا مكفوفا و علياهن سقفا محفوظا. [158].

… فرودين آسمان، موجي از سيلان بازداشته و زبرين آن سقفي محفوظ.

سقف اتاق براي آسمان استعاره شده است، و جامع آندو ارتفاع و احاطه است و بدليل كثرت استعمال، واژه‌ي سقف تبديل به نامي از نامهاي آسمان شده است. [159].

از لحاظ حد و دايره‌ي شمول، (حقيقت) يا در مفردات است، با تعريف ذيل:

كل كلمه افيد بها ما وضعت له في اصل الاصطلاح الذي وقع التخاطب به:

هر كلمه‌اي كه بيانگر مفهومي باشد كه در اصطلاح زبان مورد محاوره براي آن وضع شده است. تعريف مزبور حقيقت لغوي، عرفي و شرعي هر سه را در بر مي‌گيرد.

نوع دوم: (حقيقت در جمله) است كه تعريف آن به قرار ذيل است:

كل جمله وضعتها علي ان الحكم المفادبها علي ما هو عليه في العقل و واقع موقعه فهي حقيقه:

اگر وضع جمله به گونه‌اي باشد كه حكم ارائه شده در آن مطابق حكم عقل و جايگزين همان حكم باشد، حقيقت است. مانند جمله خلق الله العالم.

تعريف (مجاز در مفرد):

هو ما افيد به معني (غير ما اصطلح عليه في اصل المواضعه التي وقع التخاطب بها لعلاقه بينه و بين الاول):

مجاز آن است كه لفظ معنايي غير از معناي وضع شده در زبان مورد محاوره را بخاطر ارتباطي كه بين معني اول و دوم وجود دارد، افاده كند.