جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 105

جامعه‌ي قبيله‌اي، امام و روحيه قبيله گرايي

اشاره

در آنچه كه گذشت، بحث ما از آراء امام درباره‌ي تركيب داخلي جامعه، يعني طبقات اجتماعي بود.

اكنون برآنيم كه نظر امام را درباره‌ي جامعه، به عنوان واحدي كلي بررسي كنيم. در اينجا چون گذشته جامعه را از درون نمي‌نگريم، بلكه به جامعه به اعتبار يك واحد كلي انساني و از خارج نگاه مي‌كنيم و به شعب و فروع آن توجهي نداريم.

پيش از اين نظرات امام ار در باب اصلاح جامعه در پرتو اسلام و از طريق تامين اقتصادي و اصلاح سازمانهاي حكومتي بيان كرديم. در اينجا سخن درباره‌ي اصلاح جامعه، از راه عوامل نفساني موثر در جماعت انساني است.

بايد گفت كه جوامع بشري داراي دو نمونه است: جامعه‌ي حقيقي و جامعه‌ي صوري.

نمونه‌ي حقيقي جامعه‌ي انساني، جامعه‌اي است كه در آن، الفت و محبت انسان‌ها را گرد آورده و به يكديگر پيوند داده است.

در چنين جامعه‌اي، افراد به مسئوليت خود آگاهند، قانون حاكم را قانون حقوق و وظايف مي‌شناسند، هدف اصلي از اين اجتماع انساني، همكاري و تعاون براي ايجاد امكانات مناسبي است كه هر كس بتواند براي سير به سوي كمال، قدرت و لياقت خود را نشان دهد و فعالانه استعدادهاي ذاتي خود را رشد دهد و چنان نباشد كه تنها گروه خاصي امكان هر كاري بيابند و از امتيازاتي برخوردار باشند.