جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 143

براساس آن چه مي‌بينند، احكام خود را صادر مي‌كنند، اما اين نوع داوري‌ها، قبل از احاطه به تمامي جهات گسترده‌ي وجود انسان- و تا آن جا كه دست معرفت بدان مي‌رسد- قدم گذاشتن در بيراهه‌اي است كه براي كساني كه خود را عالم مي‌دانند و سخن علمي مي‌گويند و كار علمي مي‌كنند ناشايسته است. اين كار بيشتر به كار كسي مي‌ماند كه وقتي يكي از سطوح هرمي را سرخ رنگ مي‌بيند، بقيه‌ي سطوح آن را به همان رنگ مي‌پندارد.

و اما وقتي بدانيم كه در انسان، غير از دستگاه‌هاي عصبي، داخلي، غده‌ها و سلول‌هاي بدن نيروي ديگري وجود دارد كه بشر با وسائل موجود از شناخت حقيقت آن عاجز است، براي اين امكان كه انساني به مدد تعالي روح و طهارت نفس- كه اين خود مراتبي دارد از وقايع آينده آگاهي يابد، جاي انكاري نمي‌ماند.

و اگر وجود چنين انساني ممكن باشد مي‌توانيم به اثبات اين معني بپردازيم كه چنين انساني موجود بالفعل است.

كوشش‌هاي علوم جديد در كشف نيروهاي دروني انسان

از زمان‌هاي بسيار قديم، مردم در بعضي از افراد قدرت خارق العاده‌اي مي‌ديدند و آن نيروي آگاهي از حوادثي بود كه تا مسافت‌هائي به اندازه‌ي صدها كيلومتر اتفاق مي‌افتاد، يا خواندن افكاري بود كه بر خاطر ديگران مي‌گذشت، يا پيش گويي و اخبار از وقايعي بود كه براي شخصي در آينده‌ي نزديك يا دور اتفاق مي‌افتاد.

پيشينيان چنين پديده‌هايي را قابل قبول و صادق مي‌دانستند، اما براي آنان راهي براي تعليل و توجيه آن نبود و مساله در همين حد مي‌ماند.

قرن‌ها و سال‌ها بر اين گذشت و اين امر جزئي از باورهاي انسان بود تا اين كه طليعه‌ي فرهنگ جديد در رسيد و اين باور را به همراه اعتقادات ديگري كه از قرن‌ها به ميراث مانده بود بر كناري نهاد، به اين دليل كه روح هرگز واقعيتي ندارد و پذيرفتني نيست. اما چنين پديده‌ي شگفت آوري ممكن نبود كه از بين برود و به اين سهولت فراموش شود، چرا كه اين را امري عادي نمي‌توان دانست