جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 182

عثمان در سراسر كشور اسلامي پراكنده شدند و ريشه دواندند.

در كنار اين طبقه، طبقه ديگري از اعراب و باديه نشينان بودند كه نيروهاي مسلح دولت اسلامي از آنان تشكيل مي‌شد، و افرادي از ملل غير عرب نيز كه به مسلمين مي‌پيوستند در زمره‌ي اينان قرار داشتند. اين گروه‌ها در زمان خلافت عثمان از طبقه‌ي نو ظهور اشراف، ستم‌هاي فراوني مي‌ديدند، طبقه‌ي اعيان و عياشي كه به سبب رنگ و بوي جاهليتي كه در خوي و خون خود داشت، پيوسته در صدد افزودن قدرت و امتيازات خود بود.

عاقبت اين تبعيض‌ها آن بود كه همواره شكاف بين طبقات جامعه از جنبه‌هاي مادي و معنوي عميقتر و بيشتر گردد.

تا جائي كه تبعيض موجب طغيان، و كينه سبب فرياد شد، و طغيان فريادگر به شكل انقلاب مظلومان درآمد، و ستمديدگاني كه از بيدادگري‌ها به جان آمده بودند بر حكومت عثمان و واليان او شوريدند، و سرانجام كشته شدن عثمان نقطه پايان اين حوادث بود.

در آن روز مردم سيل آسا به طرف امام سرازير شدند و از او خواستند حكومت را به دست گيرد. وي در آغاز امر از پذيرفتن خلافت سر باز زد، اما نه براي اين كه توانائي اين مهم را در خود نبنيد و تحمل تبعات آن را بر خويش دشوار بدان، چه او براي تصدي امر زمامداري مسلمين توانائي و آمادگي تمام داشت و از زمينه هيا مختلف جامعه‌ي اسلامي آگاه بود، با جميع طبقات در مي‌آميخت و از نزديك مراقب زندگي آن‌ها بود. از اعماق جامعه و بافت دروني آن آگاهي داشت، و روحيه‌ي طبقاتي حاكم بر روابط و پيوندهاي اجتماعي را مي‌شناخت.

و همه‌ي اين توانائي‌ها حاصل منزلت يگانه‌اي بود كه از مكتب پيامبر خدا (ص) يافته بود، او وزير و برگزيده‌ي رسول خدا، امين سر و فرمانده‌ي سپاه، مجري برنامه و رساننده‌ي پيام‌هاي او بود، و اين منزلت منحصر به فردي بود كه از همه‌ي صحابه‌ي رسول (ص) تنها به او اختصاص داشت، و او را از تمامي شرايط خلافت برخوردار مي‌ساخت.

رسول خدا (ص) وقتي امور مهم خود را به او وا مي‌گذاشت