جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 19

بالاترين مرتبه، كساني قرار مي‌گيرند كه خداوندان مال و منال و اربابان ثروت و دارائيند و آن هايي كه زر و مال كمتري دارند، يا اصلا چيزي ندارند، در پائين ترين درجات فرومي‌افتند و منزلت اجتماعي افرادي كه در ميان اين دو طبقه‌اند، به قدر ثروتشان تعيين مي‌شود و در واقع، هر كس به اندازه‌ي آنچه دارد، مي‌ارزد.

در چنين جامعه‌اي نيز، همان گونه كه ديديم، طبقات وجود دارد. اما اين جا، برخلاف جامعه‌ي اول، اختلاف طبقات سرمايه‌ي كشاكش‌ها را مي‌سازد، زيرا آنچه سبب پيدايش طبقات در جامعه است، سرچشمه‌ي ارزش به حساب مي‌آيد. بعلاوه اين «ارزش برتر»، شيئي مادي و خارجي است كه با شخصيت انساني و كمال نفساني او، ارتباطي ندارد و طبقه فروتر نمي‌تواند به شكافتن ديواره‌ي طبقه و كسب برتري دل ببندد.

و از همين جا براي طبقات فروتر، احساس استثمار، كه خود مايه‌ي احساس‌هاي ديگري است، آغاز مي‌شود و تا آن جا پيش مي‌رود كه آنان طبقات بالاتر را، براي خود، در راه برخورداري از زندگي، خوشبختي و قدرت، بزرگترين مانع مي‌بينند و بالاخره اين حس، قلبشان را سرشار از حقد و كينه مي‌كند و به خيانت و دشمني با طبقات برتر برمي‌انگيزد.

چهره‌اي كه تصوير كرديم، نشان دهنده‌ي جوامعي است كه اقتصاد را «ارزش برتر» زندگي مي‌دانند و چنان كه ديديم عاملي كه سرمايه داران را به قله‌ي قدرت مي‌رساند همان عاملي است كه كشاورزان و كارگران را قدرت مي‌دهد، زيرا كشاكش و نزاعي كه در حالت اخير هست، همان جنگ و ستيز دروني جامعه‌ي سرمايه داري است و در هر دو، سرچشمه‌ي نزاع و پيكار مشترك است، بنابراين كينه‌ها، طمع‌ها، نيت‌هاي شوم و نيرنگ‌هاي پليد، محرك نفساني كسي است كه در اين حالت بر جامعه و نظام آن مي‌شورد و سرنوشت آن را تعيين مي‌كند.

نهايت اين كه، راس و قاعده‌ي هرم در اين دو نظام، عكس يكديگرند، يعني جهان سرمايه داري راس را به مال اندوزان و سرمايه داران اختصاص مي‌دهد و كمونيسم دنياي امروز، از نظر