جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 219

و آدمي را از احساس خدا تهي سازد و پيوند محبت و رافت انسان را با همنوع خود قطع كند ناپسند مي‌داند، زيرا همه‌ي اينها عواملي هستند كه انسان را از رسيدن به مثل اعلاي اسلام باز مي‌دارند.

امام (ع) مي‌گويد:

«فليعمل العامل منكم في ايام مهله قبل ارهاق اجله و في فراغه قبل اوان شغله و في متنفسه قبل ان يوخذ بكظمه و ليمهد لنفسه و قدمه و ليتزود من دار ظعنه لدار اقامته.»

(از خطبه‌ها شماره‌ي 86)

«پس هر يك از شما بايد: در ايام مهلت عمل كند، پيش از آنكه اجلش فرارسد، و در روز آسودگي پيش از آنكه گرفتاريش فراز آيد و در وقت حيات پيش از آنكه دم فروبندد و بايد اسباب آسايش دل و استواري قدم را آماده دارد و از اين كوچگاه، توشه‌ي لازم را براي منزل هميشگي خود فراهم سازد».

بي‌ترديد آنهائي را كه امام (ع) به غنيمت شمردن فرصت و توجه به آخرت دعوت مي‌كرد كساني بودند كه نماز را به هنگام مي‌خواندند، ماه رمضان را روزه مي‌داشتند و حج مي‌گذاردند.

پس امام (ع) از آنان چه مي‌خواست؟

آري آنان همه‌ي اين فرايض را ادا مي‌كردند و بيش از حد مقرر هم.

قشريون و سطحي انديشان مي‌پندارند كه اينگونه كارها براي وصول به فضيلت كافي است حال آنكه اداي فرايض در نظر امام پائين‌ترين درجه‌ي ايمان است.

همه‌ي آنهايي كه روي سخن امام (ع) با آنان بود، نماز مي‌خواندند، روزه مي‌گرفتند، حج مي‌گزاردند. اما:

آتش تعصب و قبيله‌گرايي از درونشان شعله مي‌كشيد.

كينه‌توزي‌ها و طمع‌ورزي‌ها، معنويات زندگي را به فراموشي مي‌برد و به تدريج هر نوع خوي انساي را از وجودشان مي‌زدود.

فريبكاري و دانه‌پاشي معاويه سرگردانشان كرده بود و آنان را به خيانت و تن‌دادن به ذلت راضي مي‌كرد و به بندگي و اسارتشان مي‌كشيد.