جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 222

است. از دروغ بپرهيزيد كه شما را از ايمان دور مي‌كند و حسد نورزيد كه همچون آتش كه هيزم را مي‌خورد، ايمان را به كام مي‌كشد. با يكديگر به دشمني برنخيزيد كه هر خير و بركتي را به نابودي مي‌برد و بدانيد كه آرزو عقل را به خطا مي‌اندازد و ذكر خدا را از ياد مي‌برد، پس آرزو را دروغ بدانيد كه عين فريب و غرور است و آرزومند، آدمي فريب‌خورده است».

چنانكه مي‌بينيم، امام در هيچيك از اين موارد انسان را به بي‌زاري از دنيا و رهايي مطلق از آن دعوت نمي‌كند، بلكه آدمي را به كنار آمدن و مماشات با دنيا فرامي‌خواند و از مردم مي‌خواهد كه آفريدگاني تعالي طلب باشند. دنيا را با آخرت جمع كنند. چنان خود را به دنيا مشغول ندارند كه از آخرت باز مانند و چنان در آن غرقه نشوند كه شخصيت انساني آنها به بيهودگي و پوچي بگرايد.

در بخش خطبه‌ها به شماره‌هاي زير مراجعه شود: 237 - 230 - 214 - 203 - 198 - 190 - 183 - 173 - 157 - 153 - 94 - 90 - 86 - 85 - 83 - 64 - 28.

تناقض ظاهري

آن بخش از مواعظ امام (ع) كه انسان‌ها را به ناپايداري و چند گونگي دنيا آگاه مي‌كند و در آنها دنيا، ظاهرا، به سياه‌كاري و نحوست توصيف مي‌شود، قوي‌ترين بخش و اندرزهاي امام است.

او در اين مواعظ، دنيا را به باژگونه‌كاري و مكر و خدعه توصيف مي‌نمايد و به مار خوش خط و خالي تشبيه مي‌كند و مخاطبان خود را به زهد و بي‌رغبتي نسبت به دنيا و بريدن از آن فرامي‌خواند.

در آغاز امر چنين به نظر مي‌رسد كه امام در ضمن اين مواعظ آدمي را به ترك تلاش و دل‌خوش كردن به خيال گور و مرگ دعوت مي‌كند و مي‌خواهد رغبت انسان را به زندگي و توجه به آن از بين ببرد و او را از كوشش باز دارد و به صورت انسان وارفته و سست عنصري درآورد. اما اندك تامل و امعان نظري كافي است كه نادرستي اين نظر را آشكار كند.