جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 227

شكرگزار نعمت‌هاي خداوندي باشند و در چنين حالي نمي‌توانند به جامعه سودي برسانند.

در حقيقت پارسايان و زاهدان كساني هستند كه به جهان و امور آن واقع‌بينانه مي‌نگرند و از دست دادن چيزي خردشان را نمي‌گيرد و سرمستي و غرور به دست آوردن چيزي پرده‌ي چشم بصيرتشان نمي‌شود و از واقعيت جهان غافلشان نمي‌كند.

اين زهدي است كه امام (ع) مي‌گفت و يارانش را به آن دعوت مي‌كرد، اما سووال اين است كه زهدي با اين توصيف، مرداف بي‌زاري و گريز از دنيا است؟ جواب روشن است و چنانكه پيش از اين ديديم، زهد با چنين معنايي موضعي طبيعي است بين حال آنهايي كه بر سر دنيا ديوانه‌وار خودكشي و جانفشاني مي‌كنند و كساني كه بيمارگونه از آن مي‌گريزند.

آري اين زهدي است كه امام (ع) در اين بخش از سخنان خود، انسان روزگار خويش را به آن مي‌خواند و آن مرز و حد اعتدالي است كه در بين نيازهاي جسمي و روحي آدمي تعادل و توازن برقرار مي‌كند، انسان را براي جامعه سودمند و مثمر مي‌سازد و نيازهاي او را برمي‌آورد.

بايد بگوئيم آن كه جان بر سر دنيا نهاده است، فاقد حس اخلاقي، تهي از معناي انسانيت ناسپاس به خداوند و در يك كلمه غير زاهد است. اين چنين كسي بسيار بيش از زاهدي كه معني زهد را به غلط فهميده و موضعي سلبي و بيمارگونه اتخاذ كرده است، براي جامعه خطرناك و سربار است، چرا كه نهايت كار زاهد دنياگريز آن است كه عمر خود به بيكارگي مي‌گذارند و بار زندگي خود را بر خويشان و وابستگان تحميل مي‌كند، حال آن كه دنيا پرست دنيا خوار، خون فقراء و تهيدستان را مي‌مكد و در ازاي آن هرگز خدمتي به جامعه نمي‌كند.

البته نمي‌خواهيم انكار كنيم كه در اين بخش از مواعظ امام، دنيا با چهره‌اي عبوس و نازيبا تصوير مي‌شود، اما اين تصوير بيشتر از آن كه ديد كلي امام (ع) را نشان دهد، متوجه معاصران مورد خطاب او است كساني كه در دنياپرستي غرق شده بودند و اين كار به وجهي خطرناك آنان را به خيانت مي‌كشاند، خيانت به