جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 43

كه بودجه‌ي ارتش و تسليحات نظامي تامين شود. ثمره‌ي مستقيم ركود تجارت، تراكم بي‌اندازه و غير ضروري كالاها در جايي و كمبود آن در جاي مورد نياز و بالاخره سقوط جامعه در كام بحران است.

كار واليان و قاضيان نظارت دائم بر تنظيم فعاليت‌هاي مختلف اجتماعي است و چنان چه دست از كار باز دارند، جامعه دچار آشوب و فتنه خواهد شد.

بهر صورت فاليت‌هاي گوناگون اجتماعي، بدن اين كه يكي بر ديگري امتيازي داشته باشد، به يكديگر وابسته‌اند و بنابراين وقتي كسي كاري انجام مي‌دهد، در ازاء آن از خدمات فراواني استفاده مي‌كند و چنانچه جامعه از ياري او دست باز ارد، بي‌ترديد امكان كاري براي او باقي نخواهد ماند.

امام مي‌فرمايد:

«فالجنود، باذن الله، حصون الرعيه و زين الولاه و عز الدين و سبل لامن و ليس تقوم الرعيه الابهم، ثم لاقوام للجنود الا بما يخرج الله لهم من الخراج الذي يقوون به علي جهاد عدوهم و يعتمدون عليه فيما يصلحهم و يكون من وراء حاجتهم.

ثم لا قوام لهذين الصنفين الا بالصنف الثالث من القضاه و العمال و الكتاب، لما يحكمون من المعاقد و يجمعون من المنافع و يوتمنون عليه من خواص الامور و عوامها. و لا قوام لهم جميعا الا بالتجار و ذوي الصناعات، فيما يجتمعون عليه من مرافقهم و يقيمون من اسواقهم و يكفونهم من الترفق بايديهم ما لا يبلغه رفق غيرهم.»

«سپاهيان، به اذن خداي، دژهاي توده‌ي مردمند و زينت فرمانروايان و عزت دين و وسيله‌ي امنيت كه مردم، بي‌آنان آسايش نخواهند داشت. كار سپاهيان راست نيايد مگر به خراجي كه خداي از مال توده‌هاي مردم بيرون مي‌كشد و سپاهيان در جهاد با دشمن توده‌ها، از آن مال نيرو مي‌گيرند. و در اصلاح كار توده‌ها به آن تكيه مي‌زنند و همه نيازهاي خود با آن برمي‌آورند. اين دو