جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 44

دسته نظام نمي‌كيرند جز به صنف سوم كه داوران و كارگزاران و دبيرانند. داوران كه پشتوانه‌هاي، عقود و معاملاتند و مجريان ساير امور كه در شان آنان است و كارگزاران كه سودها را فراهم مي‌آورند و دبيران كه در كارهاي كلي و جزئي مايه‌ي آسايش مردمانند و كار هيچ يك از آن دسته‌ها قوام نيابد مگر بسوداگران و پيشه وران كه به سوداي سود گرد هم مي‌آيند و بازار داد و ستد مي‌آرايند و بازار داد و ستد مي‌آرايند و به داد و ستد مي‌پردازند و جز آنان هيچ كس باين كار توانا نيست».

وقتي فعاليت‌هاي اجتماعي، بدين گونه به يكديگر وابتسه و مرتبط باشند، ناگزير بايد مجاري امور مشخص گردد، تا اختلال و برخوردي پيش نيايد و امري امر ديگر را تحت الشعاع قرار ندهد و چنين مسئوليتي مسلما برعهده‌ي حاكم است.

امام مي‌فرمايد:

«و في الله لكل سعه و لكل علي الوالي حق بقدر ما يصلحه و ليس يخرج الوالي من حقيقه ما الزمه الله من ذلك الا بالاهتمام والاستعانه بالله و توطين نفسه علي لزوم الحق و الصبر عليه فيما خف لعيه او ثقل»

«لطف حق، همه اين دسته‌هارا فراگرفته و بر همه گسترش يافته است و هر يك را به ميزان شايستگي كار، برگردن والي حقي است. فرمانگزار از انجام دادن آن چه خداي برعهده‌ي او گذاشته است، برنمي‌آيد مگر اين كه بكوشد و از خداي مدد جويد و به كار بستن فرمان حق را آماده باشد و در آسان و دشوار كارها شكيبائي پيشه كند».

فرماندهان نظامي

فرماندهان نظامي ضرورت توام با خطرند، زيرا كه نيرومندترين طبقات جامعه به حساب مي‌آيند، سپاهيان فرمانبردار آنانند و اسلحه در دست آن‌هاست و اگر در صدد شورش و طغيان