جستجویی در نهج‌البلاغه‌ صفحه 64

والي علاوه برآزمودگي و تخصص، بايد هر چه بيشتر از ملكات اخلاقي برخوردار باشد، زيرا چنان كه گفتيم او به مثابه‌ي آئينه‌اي است كه توده‌ي مردم، حاكم را در آن مي‌بيند، از اين رو بايد متخلق به اخلاقي باشد كه او را از هر نوع بي‌عدالتي و افراط. و تفريطي بازدارد و به صراط مستقيم حق و عدل، رهبري و هدايت كند. بنابراين بايد در فضيلت حيا سر آمد و نمونه باشد. مراد از حيا، در اينجا، معني مبتذل آن نيست. بلكه مراد، حياء از نفس است … هنگامي كه در قيام به اداي وظيفه، نفس آدمي او را به گناه ظلم، تجاوز و سستي مي‌خواند، اين حياست كه انسان را به تعالي و فضيلت برمي‌انگيزد.

والي بايد همچنين به صف قناعت متصف و ممتاز باشد تا چنان چه براي ظهور حرص و طمع در ذهن او محلي پيدا شود و در تصوراتش به جلوه درآيد. دامن جانش از آلودگي اين رذيلت پاك بماند.

افزون بر اين امتيازات و خصايص، ولاي بايد ژرف نگر، درست انديش و تيز فهم باشد.

صفاتي كه برشمرديم، از صفات ضروري و اجتناب ناپذير شخصي است كه مي‌خواهد زمام امور گروهي از مردم را در دست گيرد و مسئوليت امنيت و فعاليتهاي اجتماعي آنها را عهده دار شود.

مسلم است كه در روزگار امام (ع) مراكزي كه مسئولان اداره‌ي مملكت را تربيت كند و پيش از انتخاب به واليان تعليمات ويژه‌اي را آموزش دهد، وجود نداشت. از اين رو مي‌بينيم كه وي (ع) به حاكم گوشزد مي‌كند كه اينان را از خاندان‌هايي برگزيند كه در رعايت آداب و سنن نيكو مي‌كوشند و فرزندان خود را در سطح عالي تربيت مي‌پرورند و آن‌ها را از هر جهت نمونه بار مي‌آورند.

امام (ع) گفت:

«و توخ منهم اهل التجربه و الحياء، من اهل البيوتات الصالحه و القدم في الاسلام المتقدمه، فانهم اكرم اخلاقا،