- سخني از مترجم 1
- مقدمه مولف چاپ دوم 3
- مقدمه مولف چاپ اول 5
- جامعه و طبقات اجتماعي 9
- طبقات اجتماعي و خاستگاه آن 13
- ارزش برتر و طبقات اجتماعي 21
- درآمدي به بررسي طبقات در نهجالبلاغه 39
- فرماندهان نظامي 44
- قضات 54
- واليان (استانداران- فرمانداران) 63
- دبيران (دولتمردان) 71
- كشاورزان 79
- بازرگانان و پيشه وران 90
- كارگران و ناتوانان 98
- جامعهي قبيلهاي، امام و روحيه قبيله گرايي 105
- آيا وجود امام امري ضروري است 115
- حاكم (يعني امام) 117
- صفات امام يا حاكم 118
- حكومت از نظر امام، حاكم و مردم 121
- حقوق مردم نسبت به حاكم 128
- حق، حقوق حاكم نسبت به مردم 131
- همكاري دولت و مردم 134
- علت انكار 137
- آگاهي از غيب 137
- تجربي گرائي 139
- كوششهاي علوم جديد در كشف نيروهاي دروني انسان 143
- توجيه علمي پيشگويي 146
- پيشگوييهاي امام 151
- پيشگوييهاي كه ابن ابيالحديد آورده است 167
- وعظ در نهجالبلاغه 177
- راه صحيح بررسي متون گذشته چيست 178
- روش سخنگويان مذهبي 178
- زندگي آرماني در اسلام 180
- موقعيت سياسي و اجتماعي جامعه اسلامي در زمان خلافت امام 181
- حقوق مردم 187
- اصلاحات امام و عكس العمل مخالفان 187
- ادارهي كشور 187
- اشاره 187
- بيت المال 188
- واقعگرايي در اسلام و در انديشهي عرب جاهلي 198
- نظر امام در زمينه دنيا و فقر 204
- هواپرستي و بسياري آرزو 210
- عبرت تاريخ 215
- دعوت امام به جمع بين دنيا و آخرت 218
- تناقض ظاهري 222
- نمونههائي از مواعظ امام 229
- پاورقي 231
«بدترين وزير تو اوست كه پيش از تو، وزير اشرار بوده است و در گناهشان شريك و يار. پس مباد كه اينان رازداران تو باشند كه يار گنهكارانند و برادر بيدادگران».
البته در گزينش و انتخاب افراد اين طبقه، نبايد به شناخت و حسن ظن خود اعتماد كرد. چه، بسيار ممكن است كه سياستبازان، ظاهر خود را، در پيش حاكم به صلاح بيارايند و به كارداني و امانت تظاهر كنند و بدون صالحيت و كفايتي ديدهي فراست او را ببندند و حسن ظن او را برانگيزند.
در انتخاب هيئت وزيران، بايد به شرايط متعددي توجه شود:
اينان بايد از جامعه و نيازهاي آن آگاهي كافي داشته باشند، تا در ادارهي امور آگاهانه عمل كنند. علاوه بر اين شناخت، بايد كاردان و كارآمد و در اجراي مسئوليت خود توانمند باشند.
و از همهي اينها گذشته، دبيران بايد از كساني انتخاب شوند كه در مردم دوستي و توجه به خواستهها و رعايت مصالح و برآوردن نيازهاي جامعه شهرت دارند و به تحمل زحمت در راه رفاه جامعه شناخته شدهاند، زيرا كه بدين طرقق است كه عامهي ملت به حكومت دل ميسپارد و از كارهاي حاكم آرامش و آسايش مييابد.
و تمام اين معاني با توجه به سوابقي كه در اجراي مسئوليتها، در حكومت حكام صالح داشتهاند، شناخته ميشود. يعني بايد ديد كه آيا در گذشته امور مردم را به خوبي اداره كردهاند؟ با اقدامات مفيد خود كارداني و لياقتي نشان دادهاند؟ و آيا تودهي مردم با آنان بوده است؟ و اگر قدرت و كفايتشان در شناخت جامعه و در جلب محبت و اعتماد مردم ثابت شود، شايسته است كه به زمرهي اين طبقه درآيند و حاكم هيئت وزراي خود را از جمع آنان برگزيند.
امام (ع) گفت:
«ثم لا يكن اختيارك اياهم علي فراستك و استنامتك و حسن الظن منك، فان الرجال يتعرضون لفراسات الالوه بتصنعهم و حسن خدمتهم و ليس وراء ذلك من النصيحه و الامانه شيئي. ولكن اختبرهم بما ولو الصالحين قبلك: