بیت‌المال در نهج‌البلاغه‌ صفحه 108

نوش و خوشگذراني در دستگاه خلفاء شايع مي‌شد و كار به جائي مي‌رسيد كه خلفاء در عشق كنيزان همه چيز حتي جان خود را فدا مي‌كردند. چنانكه يزيد بن عبدالملك مرگ حبابه را تاب نياورده و چند روز پس از وي مرد و در زمان حيات نيز تمام كارهاي مملكت اسلام به دست حبابه اداره مي‌شد. كنيزك ديگري به نام خالدار (ذات الخال) چنان بر عقل هارون چيره شده بود كه روزي نزد معشوقه خويش سوگند ياد كرد كه هر چه بخواهد به وي مي‌دهد، خالدار گفت: ميل دارم حمويه هفت سال تمام فرمانرواي امور لشكري و مالي و كشوري فارس باشد. هاورن فورا فرمان مزبور را امضاء كرد و با وليعهد خود شرط كه اگر پيش از پايان هفت سال هارون بميرد وليعهد حمويه را تا پايان مدت معزول نسازد.

اگر كنيزكان زيبا بودند و ساز و آوازي مي‌دانستند به زودي اختيار فرمانروائي را از خليفه مي‌گرفتند و بزرگان و وزيران كه اين را مي‌دانستند كنيزاني با آن تجهيزات به خلفاء تقديم مي‌كردند به وسيله آن داراي همه نوع اختيارات مي‌شدند.

گاه هم اين كنيزان را براي جاسوسي به حرمسرا مي‌فرستادند. مامون دسته‌اي اين كنيزان جاسوس را به حرمسراهاي مختلف روانه كرده بود، همين كه اين كنيزان داراي فرزند مي‌شدند طبعا نفوذشان بيشتر مي‌شد. چنانكه خيزران مادر هارون پس از آنكه فرزند يافت فرمانرواي ممالك اسلامي شد».