بیت‌المال در نهج‌البلاغه‌ صفحه 62

و اگر دينارهاي فوق را از قرار هر ديناري پانزده درهم به درهم تبديل كنيم، رقم زير به دست مي‌آيد: «76710000 درهم» و چون اين مبلغ را به مجموع ماليات ممالك شرقي اضافه كنيم جمع كل «388291350 درهم» مي‌شود. [94] و اكنون تمام ماليات‌هاي زمان مامون و معتصم را جمع بزنيم. 8/036/29 دينار مي‌شود، و اگر بخواهيم اين مبلغ را به طلا تبديل كنيم بايد در 18 ضرب بكنيم چون هر دينار 18 نخود طلا هست- بنابراين مبلغ مزبور 144653220 نخود طلا مي‌شود.

ثروتهاي خلفا

براي به دست آوردن آمار تقريبي درآمدهاي هر يك از خلفا و فرمانفرمايان اسلامي نيازمند به يك بررسي دقيق در تاريخ حيات آنها هستيم و با توجه به مخارج سنگين كاخهاي آنها و خصوصا ثروت‌هاي بجامانده آنها پس از مرگشان مي‌توان يك معيار تقريبي از درآمد بيت‌المال آن زمان بدست آورد. براث مثال چند مورد آن بررسي مي‌شود:

روزي كه عثمان كشته شد مبلغ يك ميليون درهم و 150 هزار دينار طلا نزد خزانه‌دار خود ذخيره كرده بود و ارزش املاك او در حنين و وادي القري 100 هزار دينار بود و مقدار زيادي هم ارزش شتران و گاو و گوسفند و احشام او بود.

«زبير» پس از مرگش هزار اسب و هزار كنيز از خود باقي گذاشت كه بهاي يكي از متروكات او 50 هزار دينار طلا