الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 109

عقد المكاره و يا من يفثا به حد الشدايد» بر ايشان ظاهر شد چنانكه در اين ابيات كه از امام علي- عليه‌السلام- در ديوان نقل شده است نيز به اين حقيقت اشاره شده است:

و كم لله من لطف حقي

يدق خفاه عن فهم الزكي

و كم ييسراتي من بعد عسر

و فرج كربه القلب الشجي

و كم امر تساء به صباحا

و تاتيك المسره في العشي

اذا ضافت بك الاحوال يوما

فثق بالواحد الفرد العلي [143].

راجع به حل عقود و باز شدن گره‌ها بعض احتمالات ديگر نيز هست كه بر حسب آن احتمالات نيز خداشناسي كامل مي‌گردد و همه راهها به سوي او و دليل بر اوست.

شكسته شدن همت‌ها (نقض الهمم)

هم و همت اگر چه معاني متعدد دارد چنانكه در كتابهاي لغت و تفسير آيه‌ي شريفه: «و لقد همت به و هم بها» [144].

متعرض شده‌اند و يكي از معاني آن تصميم و عزم است كه بنابراين معني مضمون جمله سوم همان مضمون جمله اولي: «عرفت الله سبحانه بفسخ العزائم» است ولي معناي ديگر آن نيست و قصد كاري مي‌نمايد نيت ديگر برايش حادث مي‌شود و خداوند در قلب او صارفي از آن نيت مي‌اندازد كه از آن نيت برمي‌گردد و آن را دنبال نمي‌نمايد و اين همان بيان شارحان نهج‌البلاغه است در تفسير تمام اين حكمت كه بقدر فهم خود آن را شرح كرديم.

و در پايان براي مزيد فايده، صدر روايتي را كه صدوق- عليه الرحمه- از هشام بن سالم از حضرت صادق- عليه‌السلام- از پدر بزرگوارش امام محمد باقر- عليه‌السلام- روايت نموده است در اينجا نقل مي‌نماييم:

مردي از حضرت اميرالمومنين- عليه‌السلام- سوال كرد «يا اميرالمومنين بما عرفت ربك؟، يا اميرالمومنين! به چه چيز (و چه راه) پروردگارت را شناختي؟»