الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 210

مقدر است و كوشش او هم در درك و تحصيل آن به جايي نمي‌رسد چنانكه مي‌فرمايد:

«و قد علمت انك غير مدرك ما قضي فواته». [379].

و بايد در اين امور به قضاي خدا راضي بود چنانكه مي‌فرمايد:

«من اصبح علي الدنيا حزينا فقد اصبح لقضاء الله ساخطا». [380].

و بعض مطالب است كه اگر هم انسان كوشش و طلب نكند به آن مي‌رسد چنانكه در حكمت مي‌فرمايد:

«الرزق رزقان رزق تطلبه و رزق يطلبك فان لم تاته اتاك». [381].

و در مطالب ديگر سعي و عمل انسان و اختيار او موثر است و قضاء و قدر هم به دو نحو اول و هم به هر سه نحو قابل تفسير و توجيه است و شايد از قبيل دو نحو اول اين جمله‌ها باشد:

«حتي اذا وافق وارد القضاء انقطاع مده البلاء». [382].

و: «الا و ان القدر السابق قد وقع و القضاء الماضي قد تورد». [383].

و از هر سه نحو يعني قابل حمل بر هر سه نحو مثل اين جمله‌ها است:

«ازمه الامور بيدك و مصادرها عن قضائك». [384].

و: «رضينا عن الله قضاءه و سلمنا لله امره». [385].

و: «جعل لكل شي‌ء قدرا». [386].