الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 259

و آشكار بودن از بطون و پنهان بودن (در عين خفا در كمال ظهور و در كمال خفا است)».

و نيز در اين خطبه است: «و دان و لم يدن لم يذرا الخلق باحتيال و لا استعان بهم لكلال [507]، يعني: جزا مي‌دهد و جزا داده نمي‌شود، خلق نفرمود خلق را به وسيله حيله و مكر و استعانت و كمك از ايشان نخواست به جهت ضعف و خستگي (يعني كمك جستن براي برطرف كردن و ضعف است كه خدا از آن منزه است پس از استعانت به غير نيز منزه است)».

و در خطبه 213 مي‌فرمايد: «الذي لا تغشاه الظلم و لا يستضي‌ء بالانوار و لا يرهقه ليل و لا يجري عليه نهار ليس ادراكه بالابصار و لا علمه بالاخبار». [508].

يعني: «پروردگار آن چنان است كه تاريكيها او را فرانمي‌گيرد و از نورها طلب روشني نمي‌كند (چون او نور بالذات و ظاهر بالذات و ظاهر كننده هر چيز است و ظهور نور همه چيز از او و به اوست) شب او را درنمي‌يابد و روز بر او جاري نمي‌شود، دريافت او اشيا را به وسيله ديده‌ها نيست و دانايي و آگاهي او به سبب خبرها نمي‌باشد».

و در حكمت 78 مي‌فرمايد: «و لم يعص مغلوبا و لم يطع مكرها و لم يرسل الانبياء لعبا و لم ينزل الكتاب للعباد عبثا و لا خلق السموات و الارض و ما بينهما باطلا ذلك ظن الذين كفروا فويل للذين كفروا من النار». [509].

يعني: «نافرماني و معصيت نشده است به آن جهت كه مغلوب باشد (و نافرمان بر او غالب شده باشد) و اطاعت نشده است از آن جهت كه اكراه و اجبار كننده باشد (بلكه اطاعت كنندگان به اختيار خود او را اطاعت مي‌نمايند) پيمبران را به بازي و بيهوده نفرستاد و آسمانها و زمين و آنچه را در آنهاست به باطل نيافريد كه اين گمان آن كساني است كه كافر گرديدند پس واي بر آنانكه كافر گرديدند از آتش!».