الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 292

نفي معاني، احوال و صفات در نهج‌البلاغه

مراد از نفي معاني و صفات و احوال اين است كه چيزي زائد بر ذات حق نيست نه معاني مثل علم و قدرت و نه صفات مثل عالميت و قادريت و نه «حال» كه به قول قائلين به آن صفتي است واسطه ميان موجود و معدوم، بلكه صفات حقيقيه الهيه عين ذات اوست و ذات او منزه از اين است كه مثل ممكنات معني و صفت زائد بر ذات داشته باشد و محتاج به چيزي باشد خواه معني باشد يا صفت يا حال. او غني بالذات است و به نفسه و به ذاته قادر و عالم و داراي صفات ديگر است نه به اضافه معني علم و قدرت يا عروض صفت عالميت و قادريت يا حال عالميت به او [557] و اگر چه صفات مفهوما متعددند اما مصداقا واحدند و در اينجا صفت و موصوف به نحوي كه در ممكنات است كه مصداقا غير يكديگرند تصور ندارد و صفت عين موصوف است و غير او نيست و جدا بودن و غير هم بودن در اينجا محال و خلف است چنانكه وجود خدا بدون اوصاف كماليه نيز خلف و محال است و صحت اين مساله توقف بر امكان درك حقيقت عين ذات بودن صفات ندارد چنانكه صحت اثبات صفات و اثبات ذات نيز توقف بر جواز و امكان معرفت