الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 33

مجرد از تعدد و توحيد است و لذا قرآن مجيد هم به مساله حصر مصداق آن در واحد تاكيد و تصريح نموده است و انحصار مصداق آن را در «الله» در ضمن دهها آيه تذكر داده است.

و اما «الله» پس در دلالت آن بر ذات جامع جميع صفات كماليه و خدايي كه مليين و انبيا به آن معتقد و مردم را به آن دعوت نموده‌اند شكي نيست و در السنه و افواه عرب بر غير او اطلاق نشده است چون مدلولش ذات مستجمع صفات كمال است و از آن جمله واحديت و احديت است خواه اين دلالت از اين جهت باشد كه كلمه «الله» به وضع تعييني علم باشد براي او يا اينكه مركب باشد از «ال» تعريف و «اله» كه پس از حذف همزه «اله» «الله» خوانده شده چنانكه بعضي بزرگان اين را اظهر دانسته‌اند.

بنابراين با دخول الف و لام تعريف كه در اينجا براي عهد است از آن خداي يگانه و مصداق واحد و حقيقي و منحصر بفرد «اله» اراده شده و به غلبه به وضع تعيني علم شده براي ذات مقدس الوهيت- جل اسمه- علي هذا مفاد كلمه‌ي توحيد نفي الوهيت غير خدا و اثبات حصر مصداق آن در خداوند متعال است به همان مفهوم عام و كاملي كه الوهيت دارد.

تذكر لازم: از آنچه تحقيق شد نبايد چنان گمان شود كه دعوت انبيا متضمن دعوت به توحيد در عبادت نيست زيرا از دهها آيه‌ي قرآن كريم استفاده مي‌شود كه تمام انبيا به توحيد عبادت دعوت كرده‌اند از جمله در اين آيه: «و لقد بعثنا في كل امه رسولا ان اعبدوا الله و اجتنبوا الطاغوت». [48].

و در آيه‌هاي متعدد نيز بخصوص آياتي كه رسالت پيامبراني مثل نوح، صالح، شعيب و هود را شرح داده است دعوت آنها را كه به پرستش خداي يگانه بوده به صراحت بيان فرموده است. اما با توجه به آيات ديگر معلوم است كه دعوت انبياء در اين خلاصه نمي‌شود و در واقع عبادت خدا جنبه عملي دعوت آنهاست كه بر جنبه