الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 67

چگونه به حقايق اشيا نگاه كنيم». [74].

اين كلام محققانه است زيرا يك نفر دانشمند كه مثلا روي مغز، مطالعاتي دارد يا روي چشم يا گوش، وقتي نظرش به همان چشم يا مغز يا گوش يا پوست جلب شده باشد وضع آن را در حال انفرادي مطالعه مي‌كند و اگر در اوضاع ساير اعضا فرضا تا حدودي مطالعه كند، مطالعاتش كامل نيست و نيز اشياي ديگر از عالم خارج را كه اين اعضا با آنها ارتباط دارند در نظر نمي‌گيرد و دورتر از آن، اشيايي را كه با اين اشيا مربوطند نمي‌بينند، با اين همه هر چه مي‌بيند نشانه‌ي قصد و عنايت است.

مطالعه كامل تاثيرات خورشيد از نظر پديده‌هاي زيستي شيميايي ژئوفيزيك آب و هوا و ساير آثار جوي هر يك موضوع كتابي جداگانه است. اعضا و جوارح ما همه تحت تاثير نور و حرارت خورشيد قرار دارند. مثلا چشمي كه در سر انسان و حيوان است با نور آفتاب كه از نود ميليون كيلومتر راه فاصله به ما مي‌تابد مرتبط است و چشم، بدون نور، نمي‌تواند ببيند، كارخانه عظيم و محير العقول چشم با آن همه عجايب و دقايق بي‌فايده و بي‌ثمر مي‌شود، نور براي چشم مثل قلب براي جسد و روح براي انسان است ولي آيا نور چشم را آفريده كه از آن بهره‌مند شود و يا چشم نور را ايجاد كرده و به نياز خودش به نور متوجه شده است؟

همه مي‌دانيم، مطلب بالاتر از اين گونه احتمالات سخيف است نور و چشم هرگز اين ادراك و احساس نياز را نكرده و نمي‌كنند و آن تصميم دقيق حكيمانه‌اي كه عالم كون را بهم مرتبط كرده چشم و نور را هم به يكديگر ارتباط داده و چشم را با اشياي ديگر و نور را با ساير اجسام هم مربوط ساخته است.

اين هوا كه از جهتي با جاذبه مربوط است و با زندگي انسان و حيوان و نبات از جهت ديگر و با باران و ساير چيزها از جهات ديگر مربوط است كه اگر جاذبه زمين ضعيف شود هوا از اطراف آن پراكنده مي‌شود و حيات معدوم مي‌گردد و اگر