- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- بخش اول: کلیات 4
- 1. طرح مسئله 4
- 2. تعریف مفاهیم 6
- 3. هدف های کلی و جزئی پژوهش 11
- 4. پرسش های پژوهش 11
- 5. روش پژوهش 12
- 6. پیشینه پژوهش 13
- الف) شرح های صحیفه سجادیه 13
- اشاره 13
- ب) کتاب ها 14
- ج) پایان نامه ها 16
- 7. ضرورت پژوهش 18
- اشاره 19
- 8. پیش نیازهای پژوهش 19
- الف) نگاهی به مقام والای امام زین العابدین علیه السلام 19
- اشاره 19
- یک _ نگاهی به دوران امام سجاد علیه السلام 22
- دو _ جنبه های گوناگون مبارزات امام سجاد علیه السلام 26
- اشاره 29
- ب) نگاهی به صحیفه سجادیه 29
- یک _ خاستگاه صحیفه سجادیه 31
- دو _ دلیل کامله نامیدن صحیفه سجادیه 33
- سه _ سند صحیفه سجادیه 35
- بخش دوم: مبانی تربیتی در صحیفه سجادیه 41
- اشاره 41
- 1. خوددوستی (حب ذات) 42
- 2. کمال جویی 45
- 3. خداجویی 49
- 4. میل به جاودانگی 53
- 5. خوف و رجا (ترس و امید) 54
- اشاره 54
- الف) خوف 56
- ب) رجاء 58
- 6. دوری از غفلت 61
- 7. دنیادوستی 65
- اشاره 68
- 8. اختیار 68
- مفهوم اختیار 69
- «اختیار» در صحیفه سجادیه 70
- بخش سوم: اصول تربیتی در صحیفه سجادیه 73
- اشاره 73
- 1. هدایت 74
- اشاره 74
- الف) هدایت بر مبنای خداجویی 75
- ب) هدایت بر مبنای جاودانه خواهی 76
- ج) هدایت بر مبنای خوددوستی 79
- 2. تذکر 81
- 3. زهد 84
- 4. التزام به عمل 87
- 5. تقوا 90
- 6. توکل 93
- 7. ایجاد انگیزه 95
- اشاره 98
- مفهوم واژه «روش» 98
- بخش چهارم: روش های تربیتی در صحیفه سجادیه 98
- اشاره 100
- رابطه روش های تربیتی با جنبه های شخصیت انسان 100
- اشاره 101
- یک _ بینش در مورد دنیا 101
- الف) اعطای بینش 101
- اشاره 101
- 1. روش های شناختی 101
- دو _ بینش در مورد حقیقت انسان 104
- سه _ بینش در مورد مرگ و معاد 107
- ب) ذکر خدا 110
- الف) توبه 113
- 2. روش های گرایشی 113
- اشاره 113
- ب) ناچیز شمردن خوبی ها و زیاد شمردن بدی ها 117
- ج) یادآوری نعمت ها 119
- الف) تکریم و احترام 122
- 3. روش های رفتاری 122
- اشاره 122
- احترام به فرزندان 122
- اشاره 122
- یک _ رفق و مدارا با پدر و مادر 125
- اشاره 125
- ب) رفق و مدارا 125
- دو _ رفق و مدارا با همسایگان و دوستان 127
- ج) نیکی کردن در مقابل بدی 128
- تعریف هدف 131
- هدف در تعلیم و تربیت 131
- بخش پنجم: اهداف تربیتی در صحیفه سجادیه 131
- دسته بندی هدف های تربیتی در صحیفه سجادیه 132
- ویژگی های هدف 132
- اشاره 132
- هدف غایی تربیتی در صحیفه سجادیه 134
- اهداف واسطه ای تربیت 137
- اشاره 138
- اشاره 138
- 1. اهداف تربیتی در رابطه انسان با خدا 138
- الف) معرفت به خدا 138
- اهداف تربیتی در صحیفه سجادیه 138
- ب) دست یابی به ایمان کامل 141
- ج) تقوا 144
- د) پرورش روح عبادت 146
- ه ) شکرگزاری 151
- 2. اهداف تربیتی در رابطه انسان با خود 157
- اهداف گرایشی 157
- اشاره 157
- اشاره 157
- اول _ پرورش حس خداجویی 158
- دوم _ پرورش حس فضیلت جویی 161
- اشاره 165
- اول _ هدایت میل به خوردن و آشامیدن 167
- دوم _ هدایت میل جنسی 173
- 3. اهداف تربیتی صحیفه در رابطه انسان با دیگران 175
- اشاره 175
- الف) اهداف تربیتی در روابط خانوادگی 176
- ب) اهداف تربیتی در روابط اجتماعی 182
- ج) اهداف تربیتی در روابط سیاسی 184
- د) اهداف تربیتی در روابط اقتصادی 187
- بخش ششم: همراه با برنامه سازان 190
- 1. نقش رسانه در ترویج معارف صحیفه سجادیه 190
- ب) استفاده از ادعیه و مناجات صحیفه سجادیه در رسانه 191
- 2. پیشنهادهای برنامه ای 191
- الف) تشکیل میزگردهای علمی و تخصصی 191
- اشاره 191
- ج) بازتاب دادن فرازهای تربیتی دعاهای امام سجاد علیه السلامدر رسانه 192
- د) تولید برنامه های آموزشی برای کودکان و نوجوانان 192
- اشاره 193
- ه ) الگوآفرینی 193
- یک _ الگوی فروتنی 194
- دو _ الگوی انفاق 196
- سه _ الگوی بندگی 197
- چهار _ الگوی بخشایش 199
- 3. محورهای قابل بررسی در صحیفه سجادیه 200
- 4. بررسی عملکرد رسانه 201
- 5. پرسش های مردمی 203
- 6. پرسش های کارشناسی 204
- کتاب نامه 207
بنابراین، اگر فطرت و دل انسان سالم باقی مانده باشد، توجه به این همه نعمت کافی است که حالت شکرگزاری را در دل انسان ظاهر سازد.
دو _ آثار تربیتی شکر
یکی از آثار مهم تربیتی شکرگزاری، «رسیدن به مقام رضا» است. انسان شکرگزار با مطیع کردن نفس خود، در پی خشنودی خداست. به بیان دیگر، کسی که در زندگی اش، شکرگزار خدا باشد، دست از زیاده خواهی برمی دارد و به آنچه خداوند به او عنایت کرده است، بسنده می کند. امام سجاد علیه السلام در دعایی که به هنگام بیماری می خواند، می فرماید:
فَما اَدْرِی، یا اِلهی، اَیُّ الحالَیْنِ اَحَقُّ بِالشُّکْرِ لَکَ، وَ اَیُّ الوَقْتَینِ اَوْلی بِاْلَحمْدِ لَکَ. اَوَقْتُ الصِّحَّهِ... اَمْ وَقْتُ العِلَّهِ... اَلّلهُمَّ فصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ و آلِهِ، وَ حَبِّبْ اِلَیَّ ما رَضِیتَ لی.(1)
پس نمی دانم، ای خدای من! کدام یک از این دو حالت (تن درستی و بیماری) به سپاس گزاری تو واجب تر و کدام یک از این دو هنگام، برای ستایش تو سزاوارتر است: هنگام تن درستی یا بیماری؟ بار خدایا! بر محمد و آل او درود فرست و آنچه را برایم پسندیده ای، محبوب من گردان.
امام سجاد علیه السلام در این دعا، به بالاترین مراحل رضا که رضایت انسان به قضا و قدر الهی است،
اشاره می کند؛ یعنی هر چه خدا انجام می دهد، او بپسندد و به آن خشنود باشد.(2)
1- دعای 15، بند 2، 3، 4 و 6 .
2- مراحل اخلاق در قرآن، ص 307.