حدیث بندگی صفحه 483

لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ (1)

زبان عاقل در پشت قلب اوست و قلب احمق در پشت زبانش قرار دارد.

قرآن زبان را یکی از شهادت دهندگان بر علیه اهل عذاب بیان می کند یعنی آنچه خطا و لغزش از زبان سر زده خود بازگو میکند تا کسی نتواند ادعا کند من نبودم که این خطا را مرتکب شدم.

یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ (2)

روزی زبان ها و دست ها و پاهایشان درباره کارهایی که کرده اند علیه آنان شهادت می دهند.

زبان از شگفتی های آفرینش است زبان وسیله انتقال تاریخ گذشتگان به ایندگان است زبان مروح الاحکام و مبلغ دین خداست زبان گوینده حق و گاه خلاف آنچه عرض شد. هنگامی که جعده بن هبیره خواهرزاده مولایمان علی علیه السلام نتوانست در حضور امام علیه السلام سخن بگوید فرمود:

اءَلا وَ إِنَّ اللِّسانَ بَضْعَهٌ مِنَ الْإِنْسانِ، فَلا یُسْعِدُهُ الْقَوْلُ إ ذَا امْتَنَعَ، وَ لا یُمْهِلُهُ النُّطْقُ إ ذَا اتَّسَعَ، وَ إِنَّا لَاءُمَراءُ الْکَلامِ، وَ فِینا تَنَشَّبَتْ عُرُوقُهُ، وَ عَلَیْنا تَهَدَّلَتْ غُصُونُهُ

آگاه باشید همانا زبان پاره ای از وجود انسان است اگر آمادگی نداشته باشد سخن نمی گوید و به هنگام آمادگی گفتار او را مهلت نمی دهد همانا ما امیران سخن می باشیم درخت سخن در ما ریشه دوانده و شاخه های آن بر ما سایه افکنده است.

بعد امام علیه السلام در ادامه خطبه به علل سقوط جامعه انسانی پرداخته و می فرماید:

وَ اعْلَمُوا رَحِمَکُمُ اللَّهُ اءَنَّکُمْ فِی زَمانٍ الْقائِلُ فِیهِ بِالْحَقِّ قَلِیلٌ، وَ اللِّسانُ عَنِ الصِّدْقِ کَلِیلٌ، وَ اللَّازِمُ لِلْحَقِّ ذَلِیلٌ، اءَهْلُهُ مُعْتَکِفُونَ عَلَی الْعِصْیانِ، مُصْطَلِحُونَ عَلَی الْإِدْهانِ(3)

1- همان مدرک 40
2- نور 24
3- نهج البلاغه خطبه 332