حدیث بندگی صفحه 501

اِنَّ العَبدَ اِذا اطالَ السُّجُودَ حَیثُ لا یَراهُ اَحَدٌ قالَ الشیطانُ واویَلاهُ! اَطاعُوا وَ عَصَیتُ وَ سَجَدُوا وَ اَبَیتُ (1)

هرگاه بنده در جایی که کسی او را نمی بیند سجده طولانی کند شیطان گوید: واویلا آنان فرمان بردند و من نافرمانی کردم و سجده کردند و من نکردم.

چه سجده ای کامل است؟ سجده ای که طولانی باشد یا سجده ای که لحن و سوز مناجات و عبارات زیبا برای سجده کننده باشد؟ دیدگاه صحیح آن است که در حال سجده دل از همه علایق غیر خدا تخلیه شدن و از رذایل اخلاقی منزه گشتن و به تعبیر مولایمان علی علیه السلام هم سجده جسمانی باشد و هم روحانی که امام صادق علیه السلام می فرماید.

ما خَسِرَ وَاللهِ مَن اَتی بَحَقیقَهِ السُّجودِ وَ لَو کانَ فِی العُمُرِ مَرَّهً واحِدَهً(2)

به خدا قسم زیانکار نباشد هر که حتی در تمام عمر یکبار سجده حقیقی به جای آورد.

و اما آنچه امیرالمومنین علیه السلام فرمود سجده (گاه جسمانی است) و آن عبارت از گذاشتن قسمت های شریف صورت بر خاک و نهادن کف دست ها و زانوها و نوک پاها به زمین با خشوع قلب و نیت خالص (و گاه روحانی است) و سجود روحانی خالی کردن دل است از امور فانی و روی آوردن با تمام وجود به آنچه ماندنی وجاویدان است و برکندن لباس کبر و غرور و بریدن علایق و تعلقات دنیوی و آراسته شدن به خلق و خوی های پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم (3)

حالا اگر جمع بین سجده جسمانی و روحانی شود به حقیقت سجود نایل شده و بیان امام صادق علیه السلام مصداق پیدا می کند و ما عاجزانه از خداوند توفیق چنین سجده هایی را طلب می کنیم.

1- ثواب الاعمال ص 56
2- مصباح الشریعه ص 108
3- غررالحکم 2211