حدیث بندگی صفحه 609

وَمَنْ یَفْعَلْ ذَلِکَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ(1)

قَالَ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی فَاغْفِرْ لِی فَغَفَرَ لَهُ (2)

این تقسیم بندی در روایات هم شده که ظلم سه گونه است.

مولایمان امیرالمومنین علی علیه السلام می فرمود:

أَلاَ وَ إِنَّ اَلظُّلْمَ ثَلاَثَهٌ فَظُلْمٌ لاَ یُغْفَرُ وَ ظُلْمٌ لاَ یُتْرَکُ وَ ظُلْمٌ مَغْفُورٌ لاَ یُطْلَبُ فَأَمَّا اَلظُّلْمُ اَلَّذِی لاَ یُغْفَرُ فَالشِّرْکُ بِاللَّهِ .......وَ أَمَّا اَلظُّلْمُ اَلَّذِی یُغْفَرُ فَظُلْمُ اَلْعَبْدِ نَفْسَهُ عِنْدَ بَعْضِ اَلْهَنَاتِ وَ أَمَّا اَلظُّلْمُ اَلَّذِی لاَ یُتْرَکُ فَظُلْمُ اَلْعِبَادِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً (3)

بدانید که ظلم بر سه گونه است ظلمی که هرگز بخشیده نمی شود ظلمی که بازخواست می شود و ظلمی که بخشوده می شود و بازخواست نمی گردد اما ظلمی که هرگز بخشیده نمی شود شرک ورزیدن به خداست.....اما ظلمی که بخشوده می شود ستمی است که بنده با ارتکاب بعضی گناهان کوچک به خود روا می دارد و اما ظلمی که بازخواست خواهد شد ستم بندگان به یکدیگر است.

بی شک امام سجاد علیه السلام در آن بخش از دعا که می فرماید:

وَ کَم قَد شَمِلَ عَفوَکَ الظَّالِمِینَ و چقدر عفو تو شامل ستمکاران گشته است منظور کسانی است که ظلم به نفس خویش کرده و توبه نموده اند و یا ظلم به مردم کرده و حق الناس را ادا کرده و مظلوم را از خود راضی کرده اند والا در غیر این صورت شامل رحمت الهی قرار نخواهند گرفت.

امیرالمومنین علی علیه السلام درباره ظلم به مردم می فرمود: قصاص آخرت بسیار سخت است زخم زدن با چاقو و ضربه به زدن با تازیانه نیست بلکه اینها در مقابل آن قصاص بسیار کوچک و ناچیز است. (4)

1- بقره 231
2- قصص16
3- نهج البلاغه خطبه 176
4- بحار ج ص271