حدیث بندگی صفحه 614

بین فرزندان اسماعیل که کنیز زاده بودند و فرزندان اسحاق که از زنی آزاد به وجود آمدند. (1)

عرفان و عارف

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی مَا عَرَّفَنَا مِنْ نَفْسِهِ، وَ أَلْهَمَنَا مِنْ شُکْرِهِ، وَ فَتَحَ لَنَا مِنْ أَبْوَابِ الْعِلْمِ بِرُبُوبِیَّتِهِ(2)

حمد خدای را به خاطر آنچه از خود به ما شناساند و طریقه شکرگزاری اش را به ما الهام فرمود و درهای دانش و درک ربوبیتش را به روی ما گشود.

راغب در مفردات می گوید:

المعرفه وَ الْعِرْفَانِ ادارک الشیی بتفکر وَ تَدَبَّرْ وَ هُوَ أَخَصُّ مِنْ الْعِلْمِ وَ یُضَادُّهُ الانکار

معرفت و عرفان درک چیزی از روی فکر و تدبیر است و رتبه ای بالاتر از علم و دانستن دارد و ضدش انکار است.

و در معنای عارف می گوید:

هُوَ الْمُخْتَصُّ بمعرفه اللَّهِ وَ معرفه ملکوته

عارف هم کسی است که پی به معرفت به خدا و ملکوت الهی برده است.

نتیجه آنکه عرفان واقعی یعنی درک حقایق با تفکر و تدبر و رسیدن به مرتبه ای که از باطن اشیاء و ملکوت آفرینش مطلع شدن.

گام اول در عرفان معرفت به خود و یافتن جایگاه خویش در آفرینش است. چنانکه مولایمان علی علیه السلام فرمود:

أَفْضَلُ المعرفه معرفه الْإِنْسَانِ نَفْسَهُ أَعْظَمُ الْجَهْلَ جَهْلٌ الْإِنْسَانُ أَمَرَ نَفْسِهِ(3)

1- روضه کافی ص69
2- دعای اول صحیفه
3- غررالحکم ص179