لمعة من بلاغة الحسین علیه‌السلام‌ صفحه 2

فمن كلام له في التوحيد

اشاره

ايها الناس، اتقوا هؤلاء المارقة الذين يشبهون الله بانفسهم، (يضاهؤن قول الذين كفروا) من اهل الكتاب، بل هو الله (ليس كمثله شي‌ء و هو السميع البصير). (لا تدركه الابصار، و هو يدرك الابصار و هو اللطيف الخبير). استخلص الوحدانية و الجبروت، و امضي المشيئة و الارادة و القدرة و العلم بما هو كائن. لا منازع له في شي‌ء من أمره، و لا كفو له يعادله، و لا ضد له ينازعه، و لا سمي له يشابهه، و لا مثل له يشاكله.لا تتداوله الامور، و لا تجري عليه الاحوال، و لا تنزل عليه الاحداث، و لا يقدر الواصفون كنه عظمته، و لا يخطر علي القلوب مبلغ جبروته، لانه ليس له في الاشيآء عديل.و لا تدركه العلمآء بألبابها، و لا اهل التفكير بتفكير هم الا بالتحقيق ايقانا بالغيب، لأنه لا يوصف بشي‌ء من صفات المخلوقين و هو الواحد الصمد، ما تصور في الاوهام فهو خلافه.ليس برب من طرح تحت البلاغ، و معبود من وجد في هوآء او غير هوآء.هو في الاشيآء كائن، لا كينونة محظور بها عليه، و من الاشيآء بائن لا بينونة غائب عنها، ليس بقادر من قارنه ضد، او ساواه ند.ليس عن الدهر قدمه، و لا بالناحية أممه. احتجب عن العقول كما احتجب عن الابصار. و عمن في السمآء احتجابه كمن في الارض، قربه كرامته، و بعده اهانته.لا تحله في، و لا توقته اذ، و لا تؤامره ان. علوه من غير توقل، و مجيئه من غير تنقل، يوجد المفقود و يفقد الموجود، و لا تجتمع لغيره الصفتان في وقت. يصيب الفكر منه الايمان به موجودا و وجود الايمان، لا وجود صفة. به توصف الصفات لا بها يوصف، و به تعرف المعارف لا بها يعرف، فذلك الله لا سمي له، سبحانه (ليس كمثله شي‌ء و هو السميع البصير) [1] .

از سخنان آن حضرت درباره‌ي توحيد و يگانه پرستي

اي مردم، از گمراهان بپرهيزيد؛ زيرا آنان كساني هستند كه خداوند را به خود تشبيه مي‌كنند. گفته‌ي آنان مانند كفار اهل كتاب است.او خدايي است كه شبيه و مانندي ندارد و اوست شنوا و بينا. او همه‌ي چشم‌ها را مي‌بيند و هيچ چشمي او را نمي‌بيند و هموست لطيف و آگاه. يكتايي و جبروت و عظمت، ويژه‌ي اوست، مشيت، اراده، قدرت و علمش در همه‌ي امور جاري است. در امورش هيچ منازعي ندارد. كفوي با او برابري نمي‌كند و ضدي در مقابلش نيست و همنام و شبيهي ندارد.امور خلقت، او را متحير نمي‌كند و پيش آمدها و حوادث، راهي به او ندارد. گويندگان فصيح نمي‌توانند از بزرگي و قدرت او سخن بگويند. مقام جبروتش بر قلوب بشر خطور نمي‌كند، زيرا در ميان موجودات، مانندي ندارد.و دانشمندان با عقول خود و متفكران با انديشه‌هاي خويش نمي‌توانند او را درك نمايند؛ مگر به همين اندازه كه با ايمان به غيب، او را تصديق نمايند؛ چرا كه نمي‌توان او را با صفات آفريده‌ها وصف كرد. اوست پروردگار يكتا و بي‌نياز.آنچه كه در اوهام و افكار آيد، غير اوست. آنچه انديشه‌ي ما بدان برسد، خدا نيست و آنچه در فضا يا جاي ديگر باشد معبود ما نخواهد بود.او در همه‌ي موجودات است، ولي نه آن گونه كه اشياي جهان، او را فراگيرد. و از موجودات جداست، اما نه آن گونه كه از آنها غايب باشد. كسي را ياراي ضديت با او نيست. و كسي نمي‌تواند همانند او شود. قدمتش از نوع قديم بودن جهان نيست، و به جانب خاصي قصد و نظر ندارد. او همان طور كه از ديدگان مخفي است، از خرد خردمندان نيز پنهان است، و پنهان بودنش از ديده‌ي آسمانيان همانند پنهاني او از اهل زمين است. نزديكي او به بندگان، كرامت و بزرگواري او و دوري او، بي‌توجهي اوست.مكان او را فرا نمي‌گيرد و زمان او را در بند نمي‌كشد و ترديدي او را به مشورت وادار نمي‌سازد. بي آن كه بالا رود، بالاتر از هر چيزي است، و آمد و رفت او به نقل مكان نيازي ندارد. هر نيستي را هستي مي‌بخشد و هر هستي را به نيستي مي‌كشاند، و براي كسي جز او، اين دو صفت در آن واحد جمع نمي‌شود.سرانجام انديشيدن به او، ايمان به وجود اوست و فراهم آمدن ايمان صفتي را اثبات نمي‌كند.به واسطه‌ي خداوند مي‌توان صفات را وصف كرد، ولي با صفات نمي‌توان خدا را توصيف نمود. و به واسطه‌ي خداوند است كه مي‌توان معارف و علوم را شناخت، نه اين كه با معارف و علوم بتوان خدا را شناخت. اين خدايي است كه همنام و نظير ندارد و پروردگار پاك و بي‌مانندي است كه از هر عيبي منزه است، هيچ چيز همانند او نيست و او شنوا و بيناست.

و من كلام له لنافع بن الازرق

اشاره

لما قال لابن‌عباس صف لنا الهك الذي تعبده فاطرقابن‌عباس اعظاما لله عزوجل، فاقبل نافع بن الازرقنحو الحسين عليه‌السلام فقال له الحسين عليه‌السلام:يا نافع، ان من وضع دينه علي القياس لم يزل الدهر في الالتباس [2] سائلا ناكبا عن المنهاج، ظاعنا بالاعوجاج، ضالا عن السبيل، قائلا غير الجميل [3] يابن الازرق اصف الهي بما وصف به نفسه و اعرفه بما عرف به نفسه: لا يدرك بالحواس، و لا يقاس بالناس، قريب غير ملتصق، و بعيد غير منتقص [4] ، يوحد و لا يبعض، معروف بالآيات، موصوف بالعلامات، لا اله الا هو الكبير المتعال.فبكي ابن‌الازرق، و قال يا حسين: ما احسن كلامك؟!فقال له الحسين: بلغني انك تشهد علي ابي و علي اخي بالكفر و علي؟!فقال له الحسين عليه‌السلام: اني سائلك عن مسألة.قال: اسأل، فسأله عن هذه الآية: (و اما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة).يابن الازرق، من حفظ في الغلامين؟قال ابن‌الازرق: ابوهماقال الحسين عليه‌السلام: فابوهما خير ام‌رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم؟قال ابن‌الازرق: قد انبأنا الله تعالي انكم قوم خصومون [5] .

از سخنان آن حضرت به نافع بن ازرق

(روزي نافع بن ازرق به ابن‌عباس گفت: خدايي را كه عبادت مي‌كني براي ما توصيف كن؛ ابن‌عباس، به فكر رفت و پاسخي نداد، آن گاه نافع رو به امام حسين عليه‌السلام كرد و از آن جناب تقاضاي جواب نمود).حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام فرمودند: اي نافع! هر كس دين خود را براساس قياس پايه ريزي كند، همواره در گمراهي خواهد بود، از راه راست منحرف و به بيراهه مي‌رود. از طريق صواب گمراه است و سخن ناشايسته بر زبان جاري مي‌كند.فرزند ازرق! خدايم را همان گونه كه خود، توصيف كرده، وصف مي‌كنم:با حواس درك نمي‌شود و با مردم قياس نمي‌گردد. او نزديك است، اما نه متصل به اشيا، و او دور است، اما نه آن طوري كه فاصله داشته باشد؛ واحد است، اما نه چون اعداد كه يكي، بعضي از اعداد باشد؛ به وسيله‌ي نشانه‌ها شناخته شده و به وسيله‌ي علامت‌ها توصيف شده است. نيست جز او خدايي، خدايي كه بزرگ است و بلند مرتبه.(در اينجا ابن‌ازرق به گريه افتاد و عرض كرد: چه زيباست سخنان شما!).حضرت به او فرمودند: شنيده‌ام كه تو پدر و برادرم و من را كافر مي‌داني؟آن گاه فرمودند: من از تو سؤالي دارم. عرض كرد بپرسيد:حضرت از او درباره‌ي اين آيه سؤال كردند: «و اما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة».و فرمودند: اي نافع، چه كسي گنج را براي اين دو پسر نگهداري كرده بود؟ جواب داد پدرشان.حضرت فرمودند: پدرشان بهتر بود يا رسول خدا؟ (پدر آنان كه براي فرزندان خود گنج پنهان مي‌كند، تا اين كه پس از او به بدبختي نيفتند، اين مسئله را مي‌فهمد، ولي رسول خدا كه بيشتر نگران امت خود است براي پس از خود كسي را معين نمي‌كند كه مردم به بدبختي نيفتند؟!).(نافع كه مردي خيره‌سر بود، با شنيدن اين سخن جمله‌اي خصمانه گفت و دور شد.)