پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 100

چهار - پیامد منع تدوین ونقل حدیث

اول - فرمان منع تدوین حدیث

چهار - پیامد منع تدوین ونقل حدیث (1)

اول - فرمان منع تدوین حدیث

نخستین کسی که در تاریخ حدیث از وی به عنوان نماد منعِ حدیث یاد می شود، عمربن الخطاب (م23ق) است. براساس نقل الزُّهری، عمربن الخطاب ابتدا تصمیم گرفت کتابی درمورد سُنَن و آثار نبوی (ص) ، بنویسد و این قضیه را با دیگر اصحاب به مشورت گذارد، و همه، کار او را پسندیدند؛ اما پس از حدود یک ماه تردید، تصمیم نهایی خود را بر انصراف از تدوین کتاب مورد نظر، اعلان کرد وگفت: «. . . إنّی کنتُ ذَکَرتُ لکم من کتابه السُّنَن ما قد عَلِمتُم، ثُمَّ تذکرتُ فاذاً أُناسٌ مِن أهل الکتاب قبلکم قدکَتَبُوا مع کتاب الله کُتُباً فأکبُوا علیها و تَرَکُوا کتاب الله، و إنّی وَاللهِ لا ألبس کتاب الله ب-شیء فترک کتاب السُّنَن » (2)، ابن سعد (م23٠ق) 3وبلاذری (م279ق) در مورد عمر، تعبیر « استخاراللهَ شَهراً » را می آورد (3)، همین معنا را ابن وهب این گونه بازگو می کند که عمر خواست احادیث رسول الله را تدوین نماید یا تدوین کرده بود، ولی از تصمیمش برگشت و گفت: « لاکتاب مع کتاب الله » (4)، اما ابن حجر (م852ق) پس از بیان اینکه «آثار نبی (ص) درعصر صحابه و بزرگان تابعین مدون نشده بود، علت را دو چیز می شمارد: « أحدهما: أنّهم کانوا فی ابتداء الحال قد نُهوا عن ذلک، کما ثبت

1- در باره این بحث نگاه کنید به کتاب منع تدوین الحدیث اسباب ونتائج، تألیف علی الشهرستانی.
2- السیوطی، جلال الدین، تنویرالحوالک شرح علی موطأ مالک، بیروت، دارالفکر (بی تا) ، ج1/4(مقدمه) : در این کتاب تعبیر، فلبث عمر شهراً یستخیرالله تعالی فی ذلک شاکاً فیه. . . ؛ الصنعانی، عبدالرزاق، المصنّف، تحقیق عبدالرحمن الاعظمی، بیروت، المجلس العلمی، ج11/258رقم 2٠488. الهندی، المتقی، کنز العمال، تحقیق الشیخ بکری حبانی. . ، الشیخ الصفوه السقا، بیروت، مؤسسه الرساله، ج10/292، رقم29474.
3- جمل انساب الاشراف، تحقیق سُهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ط الأولی1417ق، ج10/338: ترجمه عمربن الخطاب، عنوان «عمر یمنع من تدوین الحدیث؛ ابوریه، محمود، أضواء علی السنّه، ایران، دارالکتاب الإسلامی، الأولی1427ق/47.
4- الهندی، کنز العمال، ج10/292، رقم 29475. شرف الدین، النص و الاجتهاد، بیروت، مؤسسه الأعلمی، ط الرابعه1386ق/151. .