پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 265

عَلَم بالغلبه به کار رفت و سپس به طور خاص اسم کسانی شد که علی (ع) و اهل بیت او را ولِی خود می دانستند. (1)

دو - شیعه در اصطلاح

از میان تعاریف مختلفی که با گرایش های گوناگون ارائه شده (2)، به سه نمونه (از قدما و معاصرین) بسنده می شود:

اول - شیخ مفید (م413ق) : «أ لشّیعهُ هُم مَن شَایعَ عَلِیاً و قدّمَهُ عَلَی أصحاب رسول الله (ص) و اعتقد أنّه الإمام بوَصِیه من رسول اللهِ أو بإراده من الله تعالی نَصّاً کَمَا یَرَی الإمامیّه أو وَصفاً کَمَا یَرَی الجارودیّه » (3).

دوم - شهرستانی (م548ق) : ألشّیعهالّذین شایَعوا عَلِیّاً (رضی الله عنه) علی الخصوص. و قالوا بإمامته وخلافته نَصّاً و وصیهً، وإمّا جَلِیاً، و إمّا خَفیّاً، واعتقدوا أنّ الإمامهَ لا تخرج من أولاده، وإن

1- الجزری، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج2/519.
2- ابن حزم الظاهری، علی بن احمد، الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، ج2/27٠ (ذکرما اعتمدت علیه کل فرقه. . .) ؛ العاملی، السید محسن، اعیان الشیعه، تحقیق و اخراج: حسن الامین، بیروت، دارالتعارف، 14٠3ق /ج7/356؛ ابن خلدون، عبدالرّحمن، تاریخ ابن خلدون، المسمّی دیوان المبتدء و الخبر. . . (مقدمه) ، وضع حواشی خلیل شحاده، مراجعه: سهیل زکار، بیروت، دارالفکر، ط الثالثه1417ق/246: (الفصل السابع و العشرون فی مذاهب الشیعه. . .) ؛ المظفری، محمدحسین، تاریخ الشیعه، قم، مکتبه بصیرتی (بی تا) /3؛ فریدوجدی شبیه تعریف شیخ مفید، با تعبیرات دیگر، چنین تعریف می کند: «الشیعهُ هُمُ الذین شایعُوا عَلِیاً (ع) فی إمامته و اعتقدوا أنّ الإمامهَ لاتخرج عن أولاده. قالوا لیست الإمامه قضیه مصلحیه تناط باختیارالعامه بل هی قضیهٌ أصولیهٌ هی رکن الدّین ولابد أن یکون الرّسول قد نَصّ علی ذلک صریحاً: دائره المعارف القرن العشرین، بیروت، دارالمعرفه، ط الثانیه 1971م، ج5/424(شیعه) .
3- الخراسانی، السیدطالب، النّشأ التشیع، قم، انتشارات الشریف الرّضی (بی تا) /2٠؛ الوائلی، احمد، هویه التشیع، بیروت، دارالصفوه، ط الثالثه 1414ق/12؛ السیبی، کامل مصطفی، الصلّه بین التصوّف و التشیع، بیروت، دارالآندلس، ط الثالثه، 1982م، ج1/2٠(نقل از التبصیر فی الدّین/16-17) ؛ أبوالحسن الاشعری (م33٠ق) ، همین تعریف شیخ مفید را بدون قیدهای «بوصیه» ، «او بارادهالله» و «نصّاً و وصفاً» ارائه می دهد: إنّما قیل لهم الشیعه، لانّهم شایعُوا علیاً (رضوان الله علیه) و یقدّمونه علی سائر أصحاب رسول الله (ص) : مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلّین، ج1/65. .