پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 306

سؤال اساسی دیگر، چگونه معقول است، او را آفریننده مهم ترین حوادث تاریخی و اعتقادی و اجتماعی خواند؟ !

شش - افسانه بودن ابن سبأ

قریب به هزار سال است که داستان ابن سبأ و دسیسه های او بخش قابل توجهی از آثار مکتوب مسلمانان را به خود اختصاص داده و هر روز ابعاد تازه ای به خود می گیرد. همان گونه که خاطر نشان گشت، تنها مستند این داستان تاریخ طبری (1)است و قضیه تنها از شهرت تاریخی برخوردار است نَه حدیثی و. . . (2)، و هرکسی پس از طبری سخن از ابن سبأ به میان آورده است، منبع اصلی آن به این کتاب باز می گردد. (3)در این قسمت تنها به چند نکته اساسی اشاره می شود:

اوّل - طبری (م310ق) ، این خبر تاریخی را منحصراً از سیف بن عمرالتمیمی (م17٠ق) از دو اثر او به نام های « الفتوح الکبیر والردّ ه» و « الجَمَل و مسیر عائشه و عَلیّ » گزارش می کند. (4)از نظر رجال شناسان مشهور اهل سنت، این شخص کاملاً ضعیف و غیر قابل اعتماد است (5)؛ ابن إدریس رازی (م327ق) سیف بن عمر را «ضعیف الحدیث» و «متروک الحدیث» معرفی می کند. (6)ذهبی (م748ق) ، او را روایتگر از مجهولین، ضعیف، لیس بشیء، متروکٌ،

1- تاریخ الطبری، ج4/283(حوادث سال3٠، اخبار ابی ذر) و34٠ (ابتدای سال 35)
2- ابن حجر، لسان المیزان، ج3/29٠، رقم،1225.
3- برای اطلاع بیشتر ر. ک: به این کتاب. هرچند دیدگاه علامه عسکری، از نظر برخی از پژوهشگران دیگر در بعضی از محورها مورد نقد قرار گرفته است، ر. ک: به کتاب عبدالله بن سبأ الحقیقه المجهوله، تألیف محمد علی المعلّم، بیروت، دارالهادی، ط الاولی142٠ق/77: الفصل الثانی: مع السید العسکری. . . ، و کتاب طریق الحق حوار مع عالم جلیل من اهل السّنه والجماعه، تألیف السید الجعفر مرتضی العاملی، بیروت، المرکز الاسلامی للدراسات، ط الاولی 1431ق/19٠و249به بعد.
4- کتاب طریق الحق حوار مع عالم جلیل من اهل السّنه والجماعه، تألیف السید الجعفر مرتضی العاملی، بیروت، المرکز الاسلامی للدراسات، ط الاولی 1431ق/75،76.
5- در منابع رجالی شیعه تا آن جا که جست وجو شد، از این شخص ذکری به میان نیامده است.
6- الرازی، عبدالرحمن بن ابی حاتم محمدبن ادریس بن منذر لتمیمی، الجرح و التعدیل، بیروت، دارالفکر (بی تا) ، ج4/278، رقم 1198. .