پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 318

یک - مفهوم شناسی غُلُوّ

-غلوّ در لغت: ریشه اصلی این واژه ازغَلَی (معتل واوی) یغلُو وغُلوّاً (1)، یا غلاءً فهوغالٍ (2)، به معنای بالا بردن از حدّ اعتدال و تجاوز از حدّ در هر چیز (3)است. و غلا فی الامر، ای جاوَزَ فیه الحَدّ (4). اصل واژۀ غلو، از تعبیر « غَلَتِ القِدر تغلی غلیاً وغلیاناً » : دیگ غلیان کرد و سر رفت، اخذ شده است (5)؛ ضدّ آن، «رخُص» یعنی پایین آمدن و تنزّل (6)، و یا تقصیر یعنی خروج از حدّ به طرف نقصان است (7)؛ از این رو گفته می شود: غَلَتِ السِّعرُ، یعنی قیمت از حد معمول بالا رفت. غُلُوّ در دین، سخت گرفتن و تجاوز از حدّ در امور دین را معنا می دهد (8)؛ بنابراین، به زیاده روی و خارج شدن از حدّ اعتدال در هر چیزی غلوّ گفته می شود.

-غلوّ در اصطلاح: باتوجّه به آیات قرآن کریم و مفهومی که شیخ مفید از «غالی» و «غُلات» ، ارائه می دهد (9)، می توان گفت: «غلو در اصطلاح عبارت است از : زیاده روی

1- الجوهری، اسماعیل بن حماد، الصّحاح تاج اللغه صحاح العربیه، ج6/2448؛
2- الفیروزآبادی، محمدبن یعقوب، القاموس المحیط، مصححه، بیروت، داراحیاء التراث، ط الاولی1412ق، ج4/537؛ الزبیدی، السید محمد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، ج2٠/22.
3- المصطفوی، حسن، تحقیق فی کلمات القرآن، ایران، وزاره الثقافه و الارشاد الاسلامی، ط الاولی1368ش، ج7/262؛ ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج23/328.
4- الجوهری، الصحاح تاج اللغه، ج6/2448.
5- ابوالفتوح الرازی، حسین بن علی بن محمد، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، ج6/2٠4: ذیل آیه171 نساء.
6- الفیروزآبادی، القاموس المحیط، ج4/537؛ الزبیدی، تاج العروس، ج2٠/22.
7- الطوسی، محمدبن الحسن، التبیان فی تفسیرالقرآن، بیروت، دارإحیاء (بی تا) ، ج3/6٠7(تفسیر آیه77مائده) ، الطبرسی، ابی علی الفضل بن الحسن، مجمع البیان، تحقیق وتعلیق جمعی از علما، بیروت، مؤسسه الأعلمی، ط الأولی1415ق، ج3/395 (تفسیر آیه 77مائده)
8- الطوسی، محمدبن الحسن، التبیان فی تفسیرالقرآن، بیروت، دارإحیاء (بی تا) ، ج3: تشدّد، و تصلّب حتی جاوزالحد؛ ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث، ج3/382: قیل: معناه (غلو) البحث عن بواطن الاشیاء والکشف عن عللها و غوامض متعبداتها. . . .
9- تصحیح إعتقاد الإمامیه (مصنّفات الشیخ المفید، ج(5) (شرح إعتقادات الصدوق) ، تحقیق حسین درگاهی، قم، المؤتمر العالمی لألفیه الشیخ المفید، الأولی1413ق /131: فصل: فی الغلو و التفویض: والغلاه من المتظاهرین بالاِسلام همُ الذین نَسَبُوا أمیرالمؤمنین والاِئمّه: إلی الاُلُوهیه والنبُوّه، و وصَفَهُم من الفضل فی الدّین والدُّنیا إلی ما تجاوَزُوا الحدّ، وخَرَجُوا عن القصد، و هم ضلال کُفّار. .