پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 320

امامانشان به حدی غلو کنند تا آنها را از حدود مخلوق بودن خارج سازند و نسبت به آنان احکام و نقش خدایی بدهند، چه بسا یکی از امامان را به خدا، و خدا را به خلق، شبیه نمایند. (1)

ابن خلدون (م14٠6ق) : « الغلاه (هم الذین) تجاوزوا حَدّ العقل والاِیمان فی القول بألوهیه هؤلاء الائمه، إمّا علی أنّهم بش-رٌ إتّصفوا بصفات الاُلوهیه أو أنّ الاِله حَلّ فی ذاته البشریّه . .» (2)

شیخ مفید (م413ق) : « والغلاه من المتظاهرین بالاِسلام همُ الذین نَسَبُوا أمیرالمؤمنین والاِئمّه (علیهم السلام) إلی الاُلُوهیّه والنبُوّه، و وصَفَهُم من الفضل فی الدّین والدُّنیا إلی ما تجاوَزُوا الحدّ، وخَرَجُوا عَنِ القَصد، وهُم ضلال کُفّار » (3)

دو - ملاک غُلُوّ

دو - ملاک غُلُوّ (4)

از آنچه خاطر نشان گشت، معیار غلوّ باطل و مذموم به دست آمد و آن اینکه:

1. (در جانب افراط) به امامان و هرکسی و چیزی که مخلوق است، نقش خدایی معتقد شوند و اوصاف و احکامی که ویژۀ خداوند است مستقلاً برای غیرخدا، اثبات نمایند؛ (5)

2. (در جهت تفریط) نقش خدایی خداوند را پایین آورده و به مخلوق، شبیه نمایند؛

1- الملل والنحل، ج1/173: (الغالیه: هؤلاء. . . غلوا فی حق أئمتهم حتی اخرجوهم من حدود الخلقیه، و حکموا فیهم باحکام الالهیه. . . .
2- ابن خلدون، عبدالرحمن، تاریخ ابن خلدون (مقدمه) المسمی دیوان المبتدء و الخبر. . . ، ضبط و وضع حواشی خلیل شحاده، مراجعه سهیل زکّار، بیروت، دارالفکر، ط الثالثه1417ق، ج1/248(الفصل السابع.
3- تصحیح إعتقاد الإمامیه (مصنّفات الشیخ المفید، ج5) (شرح إعتقادات الصدوق) /131: فصل: فی الغلو و التفویض.
4- از دیدگاه شیعه معیار غلو، نسبت به نبی و ائمه: این است که قایل به الوهیت آنها شود و یا آنها را شریک خداوند در عبادت، خلقت، و رزق بدانند، و یا معتقد باشد خدا در آنها حلول نموده و با آنها متحد شده و یا اینکه آنها بدون وحی (در پیامبر) والهام (ائمه) علم غیب بدانند؛ و غلو در خصوص امامان: این است که آنها را انبیا، بدانند، و یا قایل باشند به تناسخ روح یکی به دیگری، و یا معتقد باشند که معرفت ائمه از تکالیف بی نیاز می کند: القمی، الشیخ عباس، سفینه البحار و مدینه الحکم والآثار، ایران، دار الاسوه،1414ق، ج7/666
5- ر. ک: به الملل و النحل شهرستانی، ج1/175. .