پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 358

باشند (1)و چنانچه رسول و امام، معصوم نباشد تسلسل باطل لازم می آید (2)؛ ولی به عقیده اهل سنّت تنها انبیاء (نه امام) از ارتکاب کبائر و صغایر عمدی (نه سهوی) بعد از بعثت بدان جهت که معصیت منافی معجزه است، معصومند (3)هرچند که در جزئیات و معصیت قبل از رسالت اختلاف نظر دارند.

سرانجام، با توجّه به مفهوم لغوی و دیدگاه های طرح شده، می توان گفت: عصمت، حالت فطری و روحانی و الهی است که در انسان مختار اشتیاق به طاعت پروردگار و بازدارندگی از معاصی، ایجاد می کند و این حالت نه تنها آنها را از ارتکاب معصیت که از اندیشه معصیت نیز باز می دارد (4).

ب) عصمت و اختلاف مبنا

با اختلاف مبنا میان دو مکتب اهل بیت (علیهم السلام) وخلفا نسبت به عصمت حتی در مورد انبیاء (علیهم السلام) ، اکثر بلکه اجماع اهل سنت بر این است که انبیاء واجب است در زمان نبوت از معاصی کبیره و صغیره عمدی معصوم باشند ولی معصوم بودن از معاصی از روی خطا و نسیان را لازم نمی دانند (5)؛ از این رو، صدور معاصی قبل از بعثت را مجاز

1- همان/7؛ التستری، إحقاق الحق، تعلیقه آیه الله المرعشی النجفی (بی جا، بی نا، بی تا) ج2/292و293؛ المفید، النکت الاعتقادیه (مصنفات. . . ج10) /37؛ الطوسی، تصحیح الاعتقاد (مصنفات الشیخ المفید، ج5) /129؛ اوائل المقالات (المصنفات الشیخ المفید، ج4) /65.
2- الطوسی، ابوجعفر محمدبن الحسن، تلخیص الشافی، مقدمه و تعلیق السیدحسین بحرالعلوم، قم، منشورات العزیزی، ط الثالثه 1393ق، ج1/184 (حاشیه) : زیرا، اگر امام معصوم از خطا نباشد، نیاز به امام دیگر دارد تا امور دین را اقامه کند، و همین طور این نیاز متوقف نمی شود تا به امام معصوم برسد و إلا تسلسل خواهد شد.
3- التفتازانی، شرح المقاصد، تحقیق وتعلیق ومقدمه عبدالرحمن العُمیره، قم، منشورات الشریف الرضی 14٠9ق، ج5/5٠-51؛ الایجی، شرح المواقف، ج8/224-266؛ الفخرالرازی، المحصّل. . . ، /523 به بعد؛ البغدادی، عبدالقاهر ابن طاهر التمیمی، اصول الدین/167-168: المسأله الخامسه عشره من هذا الاصل. . . .
4- ر. ک: به کتاب الصحیح من سیره النبی الاعظم، تألیف السید جعفر مرتضی العاملی، ج6/124-133.
5- الفخرالرازی، الاربعین فی اصول الدین، تحقیق احمد حجازی السقا، القاهره، مکتبه الکلیات الأزهریه (بی تا) ج2/117؛ البغدادی، اصول الدین/167: اجمع اصحابنا علی وجوب کون الانبیاء معصومین بعد النبوه عن الذنوب، و اما السهو و الخطاء فلیسا من الذنوب. .