پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 41

قدما مشهور بوده که با آوردن سند کامل در حدیث نخست، در نقل بعدی سند مشترک را نمی آوردند و آن را با ضمیر به سند قبلی پیوند می زدند که کلینی از این روش فراوان بهره گرفته است (1). ولی گاهی برخی (2)از بزرگان به خاطر عدم توجه به این روش کلینی، سند کافی را بدون واسطه آورده اند (3)که در نتیجه روایت او از کلینی منقطع شده است ولی با مراجعه به کافی، سند کامل و متصل می گردد (4). بنابر این، اینکه کلینی2٠ سال عمرش را صرف این کتاب نموده، اختصاص به جمع آوری روایات آن نداشته است بلکه بخش مهم آن را در پی ریزی اصول، چارچوب بندی، تبویب، پالایش، گزینش، دقت در اسناد و متون روایات، بررسی معارضات آن، و چینش روایات آن، هزینه نموده است (5). چه اینکه، کافی در ضبط سند و متن حدیث، از دقت بالایی برخوردار است، و می توان ادعا کرد که در صورت اختلاف میان کافی و متون دیگر، آنچه در کافی ضبط شده مطمئن تر است (6).

1- فروع کافی، ج5/535، باب الغیره، ح1: عده من اصحابنا، عن احمدبن محمدبن خالد (البرقی) ، عن عثمان بن عیسی. . ، درحدیث دوم، بدون جمله عده من اصحابنا، می آورد: عنه (احمدبن محمدبن خالد) ، عن ابیه (پدراحمدبن محمدبن خالد) .
2- شیخ طوسی در الاستبصار، ج2/313: کتاب الحج، باب 215(باب المرأه الحائضه متی. .) ، ح4: مارواه موسی القاسم عن صفوان بن یحیی، عن ابن مسکان، عن ابی اسحاق بیاع. . . ؛ در کافی، ج4/449: کتاب الحج، باب المرأه تحیض بعد ما دخلت. . . : ابوعلی الاشعری، عن محمدبن عبد الجبار، عن صفوان بن یحیی، عن ابن مسکان، عن اسحق. . . که دو واسطه یعنی ابوعلی الاشعری و محمدبن عبد الجبار، حذف شده است.
3- شهیدثانی، جمال الدّین الحسن بن زین الدین، المنتقی الجمان، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین، 14٠7ق، ج1/24: فائده سوم.
4- الصدر، السید حسن، نهایه الدرایه/534.
5- عابدی، المعجم المفهرس لالفاظ أحادیث البحارالأنوار، ج1/63 (مقدمه) .
6- شاهد مدعا، موارد زیر است: در الاستبصار، ج2/322: کتاب الحج، باب22٠ (باب جواز انه تحج المرأه. . .) ، ح3: ما رواه موسی القاسم، عن الحسن اللؤلؤی، عن الحسن بن محبوب، عن مصادف، قال: سألت اباعبدالله (ع) : «تحج المرأه عن الرجل؟ قال: اذا کانت فقیهه مسلمه و کانت قد حجت، ربّ إمرأه خیر من رجل» . در کافی، ج4/3٠6: کتاب الحج، باب المرأه تحج عن الرجل، ح1: عده من اصحابنا، عن سهل بن زیاد، عن الحسن بن محبوب، عن ابن رئاب، عن مصادف، عن ابی عبدالله (ع ) : « فی المرأه تحج عن الرجل الصّروره فقال: ان کانت قد حجّت و کانت مسلمه فقیهه فربّ إمرأه افقه من رجل» . که ضمن متفاوت بودن متن، «ابن رئاب» از سند افتاده است. هم چنین استبصار، ج2/326: کتاب الحج، باب224، ح5: مارواه محمدبن یعقوب عن رجل عن علی بن ابراهیم، عن ابیه، عن اسماعیل بن مرار. . . ؛ کافی، ج4/534: کتاب الحج، باب العمره المبتوله، ح3: علی بن ابراهیم، عن ابیه، عن اسماعیل بن مرار عن یونس. . . ، در این نقل میان کلینی و علی بن ابراهیم کلمه «عن رجل» ، اضافه شده که اشتباه است و سند را بی اعتبار می سازد. .