پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 430

ثانیاً: حکم (بهترین بودن امت) و «تأمرون بالمعروف. .» ، مشروط به دوام أمر نمودن به معروف و نهی کردن از منکر است، هرگاه شرط (دوام) ، منتفی گردد مشروط (حکم) نیز منتفی می گردد. به تعبیر قرطبی، این جمله مدح برای امت است و تا زمانی امت واجد این صفت خواهند بود، که عملاً بر دوام آن پایدار باشند، هرگاه تغییر و انحرافی در آنها رخ دهد، این مدح از آنها باز ستانده و مستحق مذمت و هلاکت می گردد (1). فخر رازی نیز با توجّه به اینکه جمله کُنتُم خیر. . را بیان علت «خیریت» امت می داند، تصریح می کند که: «یقتضی کونهم آمرین بکل معروف و ناهین عن کل منکر، و متی کانوا کذلک کان اجماعهم حقاً و صدقاً لامحاله فکان حجهٌ» (2)و در غیر این صورت بهتر بودن آنها منتفی است.

بنابراین، هر کسی از اصحاب و غیر اصحاب، دارای چنین اوصافی باشد، مورد قبول همه فرقه های اسلامی از جمله شیعه خواهد بود و به وی اقتدا می کنند، ولی این یک فرض و کبرای کلی است بحث ما در صغرا و مصداق آن است (3)که از آیه استفاده نمی شود.

دومین آیه؛ همانند آیه قبلی اوّلا ً: خطاب جَعَلناکُم اُمّه وَسَطاً به امت اسلامی است (4)نَه اصحاب؛ به همین جهت، ابن کثیر واژه «وسط» را به معنای: « خیارالاُمَم» به لحاظ اینکه امت اسلامی از أکمل شرایع و أقوم مناهیح و. . . برخوردار است، می گیرد (5). فخررازی امت اسلامی را وسط میان یهود و نصارا در افراط و تفریط، معنا می کند (6)و لذا

1- الجامع لاحکام القرآن، جزء 4/173.
2- التفسیر الکبیر، ج 3/323-325.
3- المیلانی، الصحابه/31.
4- الجامع لاحکام القرآن، جزء 2/154-155؛ الفخر رازی، التفسیرالکبیر، ج 2/85: « و کذلک. . .» خطاب لجمیع الاُمّه أوّلها و آخرها، من کان منهم موجوداً وقت نزول هذه الآیه و من جاء بعدهم الی قیام الساعه؛ الطبرسی، مجمع البیان، ج 1/417: امام باقر (ع) مصداق امت وسط را اهل بیت (ع) دانسته است: نَحنُ الاُمّه الوسط، و نحن شهداءالله علی خلقه و حجّته فی أرضه. . . .
5- تفسیرالقرآن العظیم، ج1/196.
6- التفسیر الکبیر، ج2/85. .