پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 439

٢. دیدگاه شیعه نسبت به عدالت صحابه

اشاره

شیعه امامیه علیرغم اینکه صحابی بودن را یک ارزش و توفیق الهی و قابل احترام می شمارند، آن را ملاک مصونیت از خطا و معصیت نمی دانند؛ همان گونه که غیر صحابه می تواند عادل و فاسق و حتی کافر باشند، اصحاب را نیز از این تقسیم مستثنا نمی کنند (1). شیعه عادلانه ترین و منصفانه ترین نظر را نسبت به صحابه ارائه داده است؛ نَه مرتکب افراط جمهور اهل سنت گردیده که همه را عادل می دانند (2)و نَه خود را به دام تفریط فرقه کاملیه (3)که همه اصحاب حتی علی (ع) را کافر می پندارند، گرفتار نموده اند (4)؛ زیرا، اصحاب، به مفهومی که در ابتدای این بحث اشاره شد، فراگیر همه کسانی خواهد شد که به نحوی حضور رسول الله (ص) را درک کرده باشند، و تردیدی نیست که در میان آنها انسان های عادلِ کامل، مؤمن به تمام معنا و اولیای خدا، اهل بغی و منافق و مجهول الحال و. . . حضور داشتند (5)و هیچ خردی نمی پذیرد که همه آن مجموعه عادل و سخنان و سیره شان حجت شرعی قلمداد شود! برای اینکه موضع شیعه در قبال صحابه روشن تر ارائه گردد، لازم است به چند نکته توجه شود:

الف) ملاک ارزیابی صحابی واقعی

اشاره

برای دستیابی به حقیقت مطلب و پرهیز از داوری های غیرمنصفانه، باید مطمئن ترین مسیر را پیمود تا در حق احدی از صحابه گرامی نَه اجحاف (تفریط) و نَه اعتماد

1- اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج 2/617.
2- الباجی، سلیمان بن خلف، احکام فی احکام الأصول، تحقیق عبدالله محمد الجبوری، بیروت، مؤسسهالرساله، طالاولی 14٠9ق، ج 1/3٠2: الصحابه کلّهم عندنا عدول بتعدیل الله، و همچنین: ر. ک: به ابتدای همین بحث.
3- کاملیه: از اصحاب ابی کامل است که عموم اصحاب را به خاطر بیعت نکردن با علی (ع) و علی را به خاطر رضایت دادن به خلافت ابابکر و مطالبه نکردن حق خود، کافر می دانند: الشهرستانی، الملل و النحل، ج 1/174؛ السید حیدر، الامام الصادق. . . ، همان.
4- شرف الدین، السیدعبدالحسین، اجوبه مسائل موسی جارالله/13(موسوعه الامام السیدعبدالحسین، ج 4/16٠7)
5- شرف الدین، السیدعبدالحسین، اجوبه مسائل موسی جارالله/13(موسوعه الامام السیدعبدالحسین، ج 4/16٠7) و الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج2/617. .