پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 54

است (1). ابن کثیر (م774ق) ، بعد از حکایت «تلقی به قبول امت» ، نقد آن را این گونه بیان می دارد: «إنتقدها بعض الحفاظ، کالدارقطنی و غیره» ، و نسبت به عصمت امت می گوید: « وقد خالف فی هذه المسأله الشیخ محیی الدّین الدینوری و قال لایستفاد القطع بالصّحه من ذلک » (2)؛ نووی از ابوعمروبن الصلاح نقل می کند «. . . فإنَّهم (اکثر) قالوا أحادیث الصحیحین التی لیست بمتواتره إنما تفید الظن، فإنّها آحاد، والآحاد إنّما تفید الظن علی ما یقرّر و لافرق بین البخاری و مسلم و غیرهما فی ذلک. . . و لا یلزم من اجماع الامه علی العمل بما فیهما، اجماعهم علی أنّه مقطوع بأنّه کلام النبی (ص) . . .» (3)؛ سیوطی بعد از اینکه بخاری و مسلم را، صحیح ترین کتاب ها، و بخاری را فراتر از مسلم می شمارد، می گوید: « ولم یَستَوعبا الصَّحیحَ و لا إلتزماه . . .» (4).

ج) نام اصلی صحیح بخاری

نام اصلی این کتاب، میان اهل علم به « الصّحیح الجامع المختص-ر » ، مشهور بوده است که بعدها قید «المختصر» را انداخته تا با این عنوان که از خود بخاری نقل می کنند: « ما أخذتُ فی کتابی الجامع إلّا ما صَحّ و تَرَکتُ من الصّحاح مَخافه الطول » ، هماهنگ شود (5)؛ و در منابع مختلف وقتی هدف تألیف این کتاب را از زبان مؤلف آن مطرح می کنند، می نویسند: « قال ابوعبدالله محمدبن اسماعیل البخاری، کُنّا عند اسحق بن راهویه (6)فقال : « لَو جَمَعتُم

1- النّووی، صحیح مسلم بشرح النووی، ج1/19؛ الهرساوی، الامام البخاری و صحیحه الجامع المختصر، قم، دلیل ما، ط الاولی1425ق/92.
2- ابن کثیر، ابی الفدا اسماعیل، اختصار علوم الحدیث، تصحیح و تعلیق محمدبن عبدالرازق حمزه، مکه، المطبعه المجدیه، ط الأولی1353ق/8.
3- صحیح مسلم بشرح النووی، ج1/128 (مقدمه شارح) .
4- تدریب الراوی فی تقریب النواوی/5٠.
5- الهرساوی، حسن، الامام البخاری. . . /92.
6- المزّی، یوسف، تهذیب الکمال، تحقیق بشّار عوّاد معروف، بیروت، مؤسسهالرساله، طالثانیه14٠9ق، ج2/10، رقم327: اسحاق بن ابراهیم بن مخلدبن ابراهیم بن مطرالحنظلی، المعروف بابن راهویه، احدأئمه المسلمین و علماءالدین، اجتمع له الحدیث، والفقه، الحفظ، الصدق، الورع، الزهد. .