پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 56

اول: ابراهیم بن محمد مستملی (م376ق) (1)، یکی از کسانی است که به صراحت می گوید: « إستَنسَختُ کتاب البخاری من أصله الّذی کانَ عند صاحبه الفَربَری (م32٠ق) (2)، فَرَأَیتُ فیه اشیاءً لم تتمّ وأشیاءً مُبیَضّه » (3)صحیح بخاری، ج1/22: کتاب العلم، باب ماجاء فی العلم، نسخه یک جلدی (رنگی1429ق) /23: کتاب العلم، باب6، ماجاء فی العلم وقوله تعالی «وقل ربّ زدنی علما» ؛ صحیح البخاری بشرح السندی، بیروت، دارالمعرفه (بی تا) ، ج1/12(رحلی) ؛ صحیح البخاری، مصر، اداره الطباعه المنیریه، ج1/41(بی تا) ، همان باب، ذیل ح4.

(4).

ابی الولیدالباجی (5)، علاوه بر آنچه از مستملی بازگو شد، موارد نقص آن را هم می شمارد: « منها: تراجم لم یَثبت بعدها شیئاً، و منها أحادیث لم یترجم لها؛ فأضفنا بعض ذلک إلی بعض » (6).

دوم: در متن بخاری روایتی وجود دارد که این مدعا را به اثبات می رساند: « حدَّثنا محمدُبن سلام، حدّثنا محمدبن الحسین الواسطی. . . و أخبرنا محمدبن یوسف الفَربَری و حَدَّثنا محمد ابن اسماعیل البخاری، قال: حَدَّثنا عبیدالله بن موسی عن سفیان، قال: اذا قُرِئ علی المُحدِّث، فلا بأس أن یقول: حَدّثنی . . .» (7)، که متأسفانه این مورد در برخی نسخه های بخاری مورد دستبرد واقع شده و حذف گردیده است (8). در این حدیث، همان گونه که ملاحظه می گردد،

1- الزرکلی، الاعلام، ج1/28، ذیل المستملی: ابراهیم بن احمدبن ابراهیم بلخی (ابو اسحاق) المعروف بالمستملی، محدث، ثقه من اهل البلخ؛ عمرکحاله، معجم المؤلفین، ج1/3: ابراهیم بن احمد بن ابراهیم بن داود البخاری اصلاً، البلخی منزلاً و مدفناً، المعروف المستملی، محدث مات ببلخ.
2- الذهبی، سیراعلام النبلاء، ج15/10: المحدث الثقهُ العالم، ابوعبدالله محمدبن یوسف بن مَطَربن صالح بن بشر الفَربری، راوی «الجامع الصحیح» ، عن ابی عبدالله البخاری، سَمِعَه منه بفَربَر مَرّتین. . . کان ثقهً، ورعاً؛ الزرکلی، الاعلام قاموس تراجم، ج7/148: وی اهل فربر از بلاد بخارا است.
3- ابن حجرالعسقلانی، هدی السّاری مقدمه فتح الباری/8 (نسخه بیت الافکار ( مقدمه) ، ج1/1
4-
5- السمعانی، الانساب، ج1/247: ابوالولید سلیمان بن خلف بن سعدبن ایوب الباجی، المشهور صاحب تصانیف، . . . من بلاد الآندلس، . . . إمام کبیر ورد العراق و قرأ الفقه واحکم الاصول، و سمع صحیح البخاری بمکه عن ابی ذر عن عبد بن احمد الهروی. . . .
6- هدی الساری/8: قال: إنتسخت کتاب البخاری من أصله الذی کان عند صاحبه محمدبن یوسف الفربری، فرأیت فیه شیئاً لم تتم و اشیاءً مبیضه، منها: تراجم. . . ؛ أمین، ضحی الاسلام/353.
7- صحیح بخاری، ج1/22: کتاب العلم، باب ماجاء فی العلم، نسخه یک جلدی (رنگی1429ق) /23: کتاب العلم، باب6، ماجاء فی العلم وقوله تعالی «وقل ربّ زدنی علما» ؛ صحیح البخاری بشرح السندی، بیروت، دارالمعرفه (بی تا) ، ج1/12(رحلی) ؛ صحیح البخاری، مصر، اداره الطباعه المنیریه، ج1/41(بی تا) ، همان باب، ذیل ح4.
8- صحیح البخاری، تصحیح و اخراج احادیث مصطفی دیب البغا، بیروت - دمشق، دار ابن کثیر - الیمامه، ط الخامسه1414ق، ج1/35، در همان باب، چنین آمده: حدثنا محمدبن سلام، حدثنا اسحق الواسطی، عن عوف، عن الحسن، قال: لابأس بالقرائه علی العالم، و حدثناعبیدالله بن موسی، عن سفیان، قال: اذا قُرئ علی المحدث فلا بأس أن یقول: حدَّثنی (جمله: حدَّثنا محمدبن اسماعیل البخاری، حذف شده است!) . .