پژوهشی پیرامون اصول کافی: پاسخ به شبهات وهابیت صفحه 86

اوّل: مکتوبات امیرالمؤمنین (ع)

گذشته از سخن ابن ابی الحدید در خصوص اینکه علی (ع) سرچشمۀ همه فضائل وعلوم است: «ومَا أقُولُ فی رجُل أقَرَّ له أعداؤه وخصومُه بالفضل، ولم یمکن جَحدُ مناقبه، ولا کتمانُ فضائله، . . . وقَد عرفتَ أنَّ أشرف العلوم هو العلم الإلهی. . . ، ومن کلامه علیه السّلام اقتُبِسَ، وعنه نُقِل، وإلیه إنتهی. . . ، ومن العلوم عِلمُ الفقه، و هو علیه السّلام أصلُهُ وأساسُه. . . ، ومن العلوم، علمُ تفسیرالقرآن، وعنه أُخِذَ، و منه فُرِّعَ. . . ، ومن العلوم علمُ الطَّریقه والحقیقه. . . ؛ وقد عرفتَ أنَّ أربابَ هذالفنّ فی جمیع بلاد الاسلام إلیه ینتهون» (1)، نخستین آثار مکتوب به علی (ع) منسوب است:

1. جامعه: علی بن ابی طالب (ع) نخستین پدید آورنده کتاب در تاریخ اسلام است؛ کتاب وی در زمان حیات رسول خدا (ص) و به املای ایشان مکتوب شد، از این کتاب در منابع مختلف، به «جامعه» امیرالمؤمنین (ع) یاد می شود. (2)امام صادق (ع) درباره ویژگی آن فرمود: « أمّا الجامعهُ فَهِی کتابٌ طُولُهُ سَبعونَ ذراعاً إملاءُ رسولِ الله (ص) مِن فَلقِ فِیه، وخطّ أمیرالمؤمنین (ع) بیَدِهِ، وَاللهِ فیه جَمیعُ مَا یَحتاجُ النّاسُ إلی یَومِ القیامه، حَتّی أنَّ فیهِ أرشَ الخَدشِ، والجَلدَهَ ونِصفَ الجَلدهِ » (3). امام رضا (ع) همین محتوا را با عبارت دیگر بیان نموده است (4).

1- شرح نهج البلاغه، ج1/16-2٠(مقدمه) .
2- النّیشابوری، الفضل بن شاذان الازدی، الإیضاح، تحقیق سید جلال الدین حسینی الارموی (بی جا و بی تا) /462؛ القندوزی، سلیمان بن ابراهیم الحنفی، ینابیع المودّه لذوی القربی، ایران، دارالاسوه، ط الاولی141، ج3/2٠٠.
3- النّیشابوری، محمدبن الفتال، روضهالواعظین، تحقیق غلامحسین المجیدی و مجتبی الفَرَجی، قم، دلیل ما، ط الاولی1423ق، ج1/477، ح469.
4- الصدوق، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی اکبرغفاری، قم، جامعهالمدرسین، ط الثانیه 14٠4ق، ج4/ 419، ح5914: وتشکونُ عنده الجامعه و هی صحیفه طولها سبعون ذراعا فیها جمیع ما یحتاج الیه ولد آدم. . . ؛ همان، الخصال، تحقیق علی اکبرغفاری، قم، جماعهالمدرسین (بی تا) /528، باب علاماته (علی) حدیث1؛ همان، معانی الاخبار، تحقیق علی اکبرغفاری، قم، انتشارات اسلامی 1361/102، باب معنی الامام المبین، ح4. .