فرهنگ اخلاق صفحه 145

1- 205. غرر الحکم، ج 1، ص 82، ح 1953

2- 206. بحار الأنوار، ج 70، ص 282، ح 2 ؛ همچنین رجوع شود به خطبه 184 معروف به خطبه همّام که با تفصیل کامل به شرح صفات متّقین پرداخته است. (نهج البلاغه ترجمه فیض الاسلام، ص 611 ؛ شرح ابن ابی الحدید، ج 10، ص 132 ؛ بحار الأنوار، ج 67، ص 315)

و سکنات خویش، فرد فرد اعضا و جوارح خود را مورد مراقبت دقیق قرار داده، آنی از آنها غافل نماند. گرچه هر عضوی از اعضای آدمی نقش تعیین کننده ای در سعادت و شقاوت وی ایفا می کند و کوچک ترین غفلت از هر یک از آنها به منزله غفلت از کلّ اعضا و جوارح محسوب می گردد، لیکن برخی از اعضا و جوارح مثل زبان، چشم، گوش، فکر و... از حساسیّت ویژه ای برخوردارند.

در این میان، زبان به عنوان عضوی کوچک از اعضای آدمی، از چنان حساسیتی برخوردار است که گفته اند: ایمان و کفر، خوشبختی و بدبختی، عزّت و ذلّت و صلاح و فساد او در گرو صلاح و فساد زبان وی بوده، و مراقبت دائمی از آن از شروط مهم پرهیزکاری و سلوک إلی اللَّه محسوب گشته، و کنترل آن در پاک سازی آیینه دل نقش مؤثری ایفا می نماید.

سخن گفتن، از شاهکارهای خلقت انسان و از ظریف ترین اعمال انسان است که نقش مهمی در تکامل معنوی و پیشرفت مادی انسان ها دارد، در عین حال خطرهای سهمگین و آفات فراوانی به همراه دارد که غفلت از آن، جان و مال، دین و دنیا، حیثیت و آبرو، و آرامش و امنیّت خود و دیگران را مورد تهدید جدّی و دائمی قرار داده است.

هیچ عضوی از اعضای آدمی به اندازه زبان مرتکب گناه و خطا نمی گردد. گناهان کبیره و صغیره فراوانی مانند: دروغ، بهتان، غیبت، شماتت، استهزا، سخن چینی، مدح یا سرزنش بی مورد، غنا، دشنام، جدل و صدها خلاف و اعمال ناشایسته دیگر - که به مراتب از آفات و مفاسد سایر اعضای انسان بیشتر بوده و وبال نکبت بار آنها دل را تیره، نفس را آلوده، امنیت و آرامش خود و جامعه را دستخوش ناملایمات، و بدتر از همه، عذاب سخت اخروی را دامنگیر آدمی خواهد ساخت - از اعمال شایع بسیاری از مردم توسّط این عضو کوچک می باشد.