فرهنگ اخلاق صفحه 181

1- 276. کافی، ج 1، ص 140، باب معرفت امام، ح 7 ؛ و نظیر آن بحار الأنوار، ج 2، ص 90، ح 14 و 15

2- 277. کافی، ج 4، ص 577، باب زیارت قبر ابی عبد اللَّه الحسین علیه السلام ؛ تهذیب، 6، ص 54، ب 18، ح 131 ؛ وسائل الشیعه، ج 14، ص 490، ب 62 ؛ بحار الأنوار، ج 101، ص 153 ؛ کامل الزیارات، ص 197 ؛ مفاتیح الجنان، زیارت مطلقه اوّل.

می پذیرد و این فیض مادی از طریق تابش آفتاب بر بندگان خدا فرو می ریزد، برکات معنوی و الطاف الهی نیز توسّط خورشید آسمانِ رسالت و ستارگان آسمان امامت و ولایت، بر بندگان نیازمند نازل می گردد و جهان هستی و جمیع مخلوقات چه در زمینه نزول فیوضات معنوی و چه در رابطه با سرازیر شدن برکات مادی، همه و همه به یک سنخ، با رعایت سلسله مراتب، از طریق شریف ترین و کامل ترین عوامل و اسبابی که خداوند متعال، آنها را به همین منظور برگزیده، بهره مند می گردند. و تردیدی نیست که وجود شریف حضرت خاتم الأنبیاء صلی الله علیه وآله و جانشینان معصوم آن بزرگوار علیهم السلام اشرف و اکمل موجوداتِ این عالَم اند و به همین سبب، پیوسته وجود مبارکشان واسطه دریافت فیوضات از ساحت اقدس ربوبی است، و سایر موجودات نیز خواسته یا ناخواسته، به فراخور نیاز و قابلیت خود، از طریق آن بزرگواران از برکات مادی و فیوضات معنوی خدای متعال بهره مند خواهند گشت.

و به روشنی ثابت است که هیچ موجودی را یارای آن نیست به دور از نظر و اختیار سلسله عوامل و بدون واسطه اسباب، به مقصد اعلا و هدف اقصای خویش نائل گشته و از ساحت ربّ الأرباب درک فیض نماید.(1)

مفهوم توسّل نیز جز این نیست که رهروان مکتب تشیّع و پیروان آیین ولایت، وجود شریف آن بزرگواران را - آنچنان که هست - واسطه نزول برکات آسمانی ببینند و برای برآورده شدن حاجات خویش خصوصاً جهت تقرب به پیشگاه ربوبی و پیشبرد مقاصد عالی انسانی، آگاهانه از مجریانِ مشیّت خداوندی استمداد و استعانت جویند.