فرهنگ اخلاق صفحه 261

2 - عزم

آنگاه که تفکّر و اندیشه از سطح مطلوب برخوردار گردید، حرکت آغاز می گردد. اما هرگز نباید به جوشش اولیه و شور نخستین بسنده نمود. موانع بسیار است و سختی ها در حدّ وفور! شیاطین از چپ و راست در صددند تا تو را از راهت باز دارند. راهی برگزیده ای که ستون فقرات ابلیس لعین را درهم می شکند! کاری را آغاز کرده ای که دماغ شیاطین را به خاک می مالد!

انسان همین که چیزی را از نظر مادی برای خود سودمند می بیند، باکمترین تشویق و ترغیبی به دنبال آن حرکت کرده، با سرسختی در صدد رفع موانع آن برمی آید. مشکلات را هر چند سخت و طاقت فرسا باشد متحمل گشته تا رسیدن به مقصد مورد نظر از هیچ کوششی دریغ نمی نماید.

امّا در زمینه امور دینی، اخلاقی و معنوی گرچه از منافع آن به خوبی آگاه باشد، این حرکت را اوّلاً بسیار دیر آغاز می کند، ثانیاً حرکت او بسیار کند بوده، از نشاط کافی برخوردار نیست، و با برخورد به کمترین مانع - خصوصاً چنانچه احتمال دهد خطر یا زیانی متوجه اوست - آن را کنار گذارده و به اصطلاح معروف، از خیر آن می گذرد!

ریشه این امر را عمدتاً در این نکته باید جستجو کرد که نفس آدمی طمّاع است و لذّت طلب، آنچه را بالحسّ لذّت بخش می بیند سریعاً پذیرفته و مشکلاتش را به راحتی متحمّل می گردد.

لذّت از امور مادّی به واسطه اشتراک سنخیت با طبیعتِ نفس، بسیار زود احساس می گردد، امّا لذّتی که از امور معنوی برای انسان حاصل می شود - گرچه از نظر عمق و عظمت، به هیچ وجه قابل مقایسه با لذّت سطحی و زود گذر مادّی نیست لیکن - برای کسی که صرفاً از طریق دریافت های علمی از آن آگاه گشته،