فرهنگ اخلاق صفحه 274

6 - محاسبه

سازمان ها، ادارات، و تجارت خانه های بزرگ هم که با برنامه های مشخّص و قوانین و ضوابط معیّنی اداره می شوند، گرچه از مدیریت بسیار قوی برخوردار بوده و کارآمدترین برنامه ها و ضوابط را در اختیار داشته باشند، با حسن ظنّ مطلق به امور جاری نمی نگرند و برای حصول اطمینان از حسن جریان اهداف و برنامه های تعیین شده، هر چند مدّت یک بار در صدد تحقیق و بررسی برنامه های انجام شده برآمده، از نزدیک آنها را مورد مطالعه دقیق قرار می دهند، تا چنانچه امور انجام شده از پیشرفت کافی و کیفیّت مطلوب برخوردار نباشد، جهت پیشگیری از تکرار عیب و نقص ها در آینده و جبران کاستی های گذشته، تدابیر لازم را اندیشیده و اقدامات ضروری را به عمل آورند.

بر هیچ کس پوشیده نیست که اهمیّت و بزرگیِ تلاش در زمینه تهذیب نفس و اصلاح آن از چرخاندن یک سازمان، اداره یا تجارتخانه کمتر نیست. موانع اجرایِ نیک اهداف و برنامه های پیش بینی شده سلوک نیز - که نفس طغیانگر، شیطان حیله باز، زَرق و برق دنیا، و هواهای نفسانی است - برخوردار از قدرت کافی، و بسیار کارآمدتر از عوامل مادی، و از پیشینه ای برابر با دوران حیات آدمی برخوردار می باشد.

بر همین اساس است که مولا امیر مؤمنان علیه السلام ضمن سفارشات خود به امام مجتبی علیه السلام می فرمایند:

«لِلْمُؤمِنِ ثَلاثُ ساعاتٍ ساعَهٌ یُناجِی فِیها رَبَّهُ وَ ساعَهٌ یُحاسِبُ فِیها نَفْسَهُ وَ ساعَهٌ یَخْلُو فِیها بَیْنَ نَفْسِهِ وَ لَذَّتِها فِیما یَحِلُّ وَ یُحْمَدُ.».(1)