فرهنگ اخلاق صفحه 277

1- 406. بحار الأنوار، ج 78، ص 6، ضمن ح 58

2- 407. کافی، ج 2، ص 328، باب محاسبه عمل، ح 2 ؛ بحار الأنوار، ج 78، ص 311 ؛ تحف العقول، ص 292، ضمن حدیث هشام.

3- 408. امالی طوسی رحمه الله، ج 1، ص 34 ؛ بحار الأنوار، ج 7، ص 126، ح 3 ؛ کافی، ج 8، ص 143 ذیل ح 108

لَمْ یَکُنْ لَهُ مِنْ غَیْرِها زَاجِرٌ وَ لا وَاعِظٌ.».(1)

«بندگان خدا! خود را ارزیابی کنید پیش از آنکه (در آخرت) مورد ارزیابی و سنجش قرار گیرید؛ به حساب نفس خود رسیدگی نمایید پیش از آنکه شما را به حساب بکشند، از فرصت استفاده کنید قبل از آنکه (در اثر فرا رسیدن هنگام مرگ) راه گلو تنگ گردد، و فرمان ببرید پیش از آنکه شما را با اکراه و خشونت ببرند. و بدانید کسی که (از درون) بر نفس خویش یاری نگردد تا (بدان وسیله) از جانب خود پند دهنده و باز دارنده داشته باشد، نصیحت گر و بازدارنده دیگری (از برون) برایش نباشد.».

رسول خدا صلی الله علیه وآله به ابوذر می فرمایند:

«ای اباذر! به حساب خویش رسیدگی کن پیش از آنکه از تو حساب کشند! که این از محاسبه فردای تو آسان تر است. و خویشتن را ارزیابی نما پیش از آنکه مورد سنجش قرار گیری، و خود را برای عرضه به پیشگاه خداوند در روز قیامت آماده کن که هیچ چیز از تو بر خدا پنهان نمی ماند.».(2)

و نیز می فرمایند:

«ای اباذر! انسان از پرهیزکاران به شمار نمی آید تا آنکه نفس خویش را سخت تر از محاسبه ای که در باره شریکش دارد به حساب بکشد تا بداند خوراک، نوشیدنی و پوشاکش از چه راهی تهیه شده، از طریق