فرهنگ اخلاق صفحه 315

1- 473. بحار الأنوار، ج 1، ص 225، ضمن حدیثی طولانی

2- 474. مصباح الشریعه، ص 66، ب 100

3- 475. پیشوایان حدیث شناس و بزرگان دین که به خوبی با مضامین احادیث و فرمایشات حضرات معصومین علیهم السلام آشنایند، در باره این سخن گهربار مطالب ارزشمندی را مطرح فرموده، گوشه هایی از اسرار پنهان و حقایق مکنون آن را ظاهر ساخته اند که از توان ادارک ما خارج، و از گنجایش این اوراق بیرون است.

ناتوان و تا هر اندازه نادان، در اثر عبودیت و بندگی - افلاکی نموده و به رفیع ترین مرتبه شرف معنوی و نقطه اوج عزّت و تعالی نائل گرداند؟!

به ذرّه گر نظر از لطف بوتراب کند

به آسمان رود و کار آفتاب کند

همچنین خدای متعال در حدیث شریف معراج، خطاب به رسول گرامیش صلی الله علیه وآله ضمن تأکید بر نقش روزی حلال، روزه و سکوت در سازندگی عبادت، از خصلت های عابد حقیقی این چنین یاد می فرماید:

«ای احمد! عبادت ده جزء دارد که نُه جز آن در حلال خواهی است. (بدان!) هنگامی که خوردنی و نوشیدنی تو از راه حلال و پاکیزه به دست آید، در حفظ و پناه من خواهی بود و من تو را حراست خواهم کرد.

حضرتش سؤال کردند: پروردگارا! سرآغاز عبادت چیست؟

فرمود: خاموشی و روزه! پرسیدند: پروردگارا! نتیجه و حاصل روزه چیست؟ فرمود: روزه حکمت را در پی دارد و میراث حکمت معرفت است، و از معرفت یقین حاصل می گردد، و هنگامی که بنده به مرتبه یقین نائل گردد، او را باکی نیست که در سختی به سر برد یا در آسایش باشد!...

ای احمد! آیا دانی که بنده چه وقت (حقیقتاً) عابد است؟ رسول خدا صلی الله علیه وآله عرض کردند: پروردگارا! (جز آنچه خود به من آموخته ای چیزی) نمی دانم. خداوند فرمود:

هنگامی که هفت خصلت در او جمع گردد: پاکدامنی و ورعی که او را از حرام نگاه دارد، سکوتی که وی را از گفتار بیهوده باز دارد، ترسی که در هر روز بر گریه اش بیفزاید، حیایی که در خلوت از من شرم کند، خوردن و استفاده اش از دنیا به اندازه ضرورت باشد، با دنیا دشمنی کند