فرهنگ اخلاق صفحه 392

5 - ضعف اراده

یکی دیگر از عوامل بازدارنده که ممکن است انسان را از پرداختن به تهذیب نفس و اصلاح آن باز داشته یا تداوم حرکت او را با مشکل جدّی رو به رو سازد ضعف اراده است .

اراده عبارت از علاقه شدیدی است که - از تصوّر، ارزیابی، و تصدیقِ مفید بودن یک شی ء سرچشمه می گیرد، و چنانچه علاقه شدیدتری مغایر با آن وجود نداشته باشد - آدمی را در جهتِ رسیدن به شی ء مورد نظر حرکت داده، در برخورد با موانع آن استقامت می بخشد.

چشم، گوش و سایر حواسّ آدمی ابزارهایی برای انعکاس صورت اشیا در ذهن اوست. هنگامی که چیزی به ذهن انسان خطور کرده، صورتی از آن در صفحه اندیشه وی شکل می گیرد، گرچه نخست چیزی جز یک تصوّر محض نمی باشد، لیکن در واقع بذر علاقه یا تخم نفرتی است که در وجود او افشانده می گردد، و جرقّه آتش حرکتی است که مشتعل گشته، دیر یا زود آثار و نشانه های آن پدیدار خواهد شد.

تصوّر یک شی ء، ارزیابی ساده بسیار سریعی را به دنبال دارد که پس از آن، سودمندی یا زیان بخش بودن آن مورد تصدیق قرار می گیرد. و تکرار همین تصوّر و تصدیق است که آتش میل یا تنفّر نسبت به آن شی ء را در وجود آدمی شعله ور ساخته، خواست و اراده را در او تقویت می نماید. و سرانجام همین خواست و اراده است که وی را به اقدام عملی بر می انگیزاند.

مناظری که از طرق گوناگون در برابر دیدگان آدمی قرار می گیرد، و سخنانی که از راه های مختلف به گوش وی می رسد، هر یک به سهم خود در هدایت یا انحراف او مؤثّر خواهد بود. با هر نگاهی قدمی، و با هر کلامی گامی به اهداف